દર વર્ષે 4 ફેબ્રુઆરીએ વિશ્વ કેન્સર દિવસ ઉજવાય છે, આ વર્ષની થીમ United by Unique છે. ગુજરાતમાં કેન્સરના કેસોમાં વધારો થયો છે, જેમાં પુરુષોમાં મોઢાના કેન્સરનું પ્રમાણ વધુ છે. રાજ્ય આરોગ્ય વિભાગના આંકડા મુજબ ૩ કરોડથી વધુ લોકોનું મોંઢાના કેન્સર માટે સ્ક્રીનિંગ કરાયું છે. ICMR-NCDIRના અહેવાલ મુજબ પુરુષોમાં દર ૯ માંથી ૧ અને મહિલાઓમાં દર ૧૨ માંથી ૧ને કેન્સર થવાનો ખતરો છે. GCRI માં પણ કેસો વધ્યા છે અને 50 રોબોટિક કેન્સર સર્જરીઓ પણ કરાઈ છે.

આજે 'વિશ્વ કેન્સર દિવસ' છે. કેન્સર જેવી બીમારીમાં તાત્કાલિક નિદાન કેટલું જરૂરી છે તેનું ઉદાહરણ ઠાસરાના જયદીપના કિસ્સામાં જોવા મળ્યું. RBSK કાર્યક્રમથી તેને કેન્સરનું નિદાન થયું અને સારવાર મળી. ૮ ડિસેમ્બર ૨૦૨૪ના રોજ RBSK ટીમે જયદીપમાં કેન્સરના લક્ષણો ઓળખ્યા અને તાત્કાલિક સારવાર શરૂ કરાવી, જેનાથી તે સાજો થયો.

ભાવનગરમાં કેન્સરના કેસમાં વધારો; વર્ષ 2024માં 8388 કેન્સરના દર્દીઓ નોંધાયા હતા, જે 2025માં વધીને 13680 થયા. United Nations દ્વારા 4 ફેબ્રુઆરીએ વિશ્વ કેન્સર દિવસ ઉજવાય છે, જે કેન્સર વિશે જાગૃતિ લાવે છે. વર્ષ 2025માં ભાવનગર કેન્સર હોસ્પિટલમાં રોજ સરેરાશ 37 દર્દીઓની OPD થવાની શક્યતા છે.

રાજ્યના ચાર મોટા શહેરોમાં હવાની ગુણવત્તા ચિંતાજનક છે. અમદાવાદમાં AQI 186, સુરતમાં 225 AQI નોંધાયો, જે ખરાબ શ્રેણીમાં આવે છે. રાજકોટમાં AQI 156 અને વડોદરામાં AQI 181 નોંધાયો છે. નિષ્ણાતોએ માસ્ક પહેરવા અને સાવચેતી રાખવાની સલાહ આપી છે. પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માટે કડક પગલાં લેવાની જરૂર છે.

દિલ્હી-NCRમાં સતત બીજા દિવસે ગાઢ ધુમ્મસ છવાયું, વિઝિબિલિટી 50 મીટરથી ઓછી થતા વાહન ચાલકોને તકલીફ પડી. IMD દ્વારા ‘યેલો એલર્ટ’ જાહેર કરાયું છે. ટ્રાફિક ધીમો થયો, અકસ્માતો થયા, ટ્રેનો મોડી પડી અને ફ્લાઇટ્સ પણ અસરગ્રસ્ત થઈ. હવામાન વિભાગે વાહન ચાલકોને સાવચેતી રાખવાની સલાહ આપી છે અને ઠંડીથી બચવા કાળજી લેવાનું જણાવ્યું છે.

સુરતમાં તંદુરસ્તી માટે લાભદાયી નીરો આરોગ્ય માટે જોખમી! સ્ટેશન ચોક વિસ્તારમાંથી લીધેલા નીરાના નમૂનાઓ ફેલ જાહેર થયા. તપાસમાં આ નીરો ચોર્યાસી-ઓલપાડ નીરા ઉત્પાદક મંડળીમાંથી સપ્લાય થયો હતો. નીરામાં જરૂરી ગુણવત્તાનો અભાવ જોવા મળ્યો છે, જે આરોગ્ય માટે હાનિકારક સાબિત થઈ શકે છે. તબીબી નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ આવો નીરો પીવાથી લીવર પર અસર પડી શકે છે તેમજ પાચનતંત્ર બગડવાની શક્યતા રહે છે. ખાદ્ય વિભાગે સપ્લાયર અને વેચાણકર્તાઓ સામે કાર્યવાહી હાથ ધરી છે.

સતત વધી રહેલું પ્રદુષણ, આર્થિક મદદમાં ઘટાડો અને ક્ડ તથા જીવાશ્મ આધારિત ઈંધણ યોજનાઓમાં 80%નો વધારો થતા જાનહાનીના સંકેત છે. સ્વચ્છ હવા અને પાણી માટે સહાય ઘટતા અને બાંગ્લાદેશ, ફિલિપાઈન્સ તથા ચીનને પ્રદુષણ સામે લડવા 65% મદદ મળતી હોવાના સમાચાર છે. આ સ્થિતિનો ઉકેલ નહીં લાવવામાં આવે તો આગામી સમયમાં કરોડો લોકો પ્રદુષણના કારણે જીવ ગુમાવશે. અહેવાલ પ્રમાણે હાલમાં દર વર્ષે ૫૭ લાખ લોકો પ્રદુષણના કારણે જીવ ગુમાવે છે. ૨૦૪૦ સુધીમાં લોકોનાં મોતનો આ આંકડો ૬૨ લાખને પાર કરી જશે. જાણકારો માને છે કે, આ કોઈ ભયસ્થાન કે ચેતવણી નથી પણ હવે પ્રદુષણ અને તેના કારણે થતાં મોત મહામારીની જેમ વધી રહ્યા છે.

મોરબીના જલારામધામ ખાતે યોજાતા નેત્રમણી આરોપણ કેમ્પમાં 6700થી વધુ લોકોને નવી દ્રષ્ટિ મળી. દર મહિનાની 4 તારીખે જલારામ ધામ, અયોધ્યાપુરી રોડ, મોરબી ખાતે કેમ્પ યોજાય છે. જેમાં રણછોડદાસ બાપુ ચેરીટેબલ હોસ્પિટલ-રાજકોટના ડોક્ટરો દ્વારા આંખના દર્દીઓની તપાસ કરવામાં આવે છે અને ફેકો મશીનથી નેત્રમણી સાથે વિનામૂલ્યે ઓપરેશન થાય છે. રાજકોટ આવવા-જવાની વ્યવસ્થા પણ સંસ્થા કરે છે.

સધર્ન કમાન્ડ હેઠળ બાલ્ડ ઇગલ બ્રિગેડે લખપત અને ભુજના સરહદી વિસ્તારોમાં આંખ તપાસ અને મોતિયા સારવાર અભિયાન ચલાવ્યું. આનાથી નિવૃત્ત સૈનિકો અને સરહદી સમુદાયોને આરોગ્ય લાભ મળ્યો. આરોગ્ય તંત્ર સાથે મળીને 120થી વધુ ગામોમાં 2500થી વધુ લોકોની તપાસ થઈ, અને ભુજ મિલિટરી હોસ્પિટલમાં 150થી વધુ દર્દીઓની સર્જરી થશે. આ પહેલ સેનાની માનવીય સેવા અને મિલિટરી–સિવિલ જોડાણનું ઉદાહરણ છે.

ભુજની અદાણી સંચાલિત GAIMS જી. કે. જનરલ હોસ્પિટલમાં તબીબો માટે બાળકના શારીરિક અને માનસિક વિકાસની સમસ્યાઓ, સારવાર અંગે સેમિનાર યોજાયો હતો. ડોક્ટરોએ જણાવ્યું કે બાળકમાં શીખવાની ખામી જણાય તો તબીબી તપાસ કરાવવી. ડો. રેખાબેને ઘરના અને સામાજિક માહોલ ઉપર ભાર મૂક્યો. ડો. રિદ્ધિ ઠક્કરે મનોચિકિત્સકની ભૂમિકા સમજાવી અને ડો. સંદીપ ટીલવાણીએ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાનની કાળજી સમજાવી. Military હોસ્પિટલના તબીબો પણ ઉપસ્થિત રહ્યા.

જૂનાગઢ શહેરમાં ઘોડાઓમાં ગ્લેન્ડર્સ નામનો ચેપી રોગ જોવા મળ્યો. આ રોગથી એક ઘોડાનું મૃત્યુ થયું છે. ગ્લેન્ડર્સ બેક્ટેરિયાથી થાય છે અને તે મનુષ્યો માટે પણ જોખમી છે, તે 'ઝૂનોટિક' રોગ છે. વહીવટી તંત્ર દ્વારા તાત્કાલિક પગલાં લેવાયા છે, જેમાં સર્વેલન્સ અને લોહીના નમૂના લેવાનો સમાવેશ થાય છે. ઘોડાની હેરફેર પર પ્રતિબંધ મુકાયો છે, લક્ષણો જણાય તો દવાખાનાનો સંપર્ક કરવા અપીલ કરાઈ છે.

ભાવનગરના રસાલા કેમ્પ ખાતે સિંધી જનરલ પંચાયત હોલમાં FREE મેડિકલ કેમ્પ યોજાયો, જેમાં 400 લોકોએ લાભ લીધો. આ કેમ્પનું આયોજન સિંધી જનરલ પંચાયત યુવા વિંગ, ડૉ. સંદીપભાઈ ધામેચા અને સૌલ મલ્ટી સ્પેશ્યાલિટી હોસ્પિટલ દ્વારા કરાયું હતું. લેપ્રોસ્કોપિક સર્જન સહિત ૬ ડોક્ટર્સે સેવા આપી અને મેડલેબ વી-પેથ લેબોરેટરી દ્વારા થાઈરોઈડ અને ડાયાબિટીસની FREE તપાસ કરાઈ.

કેન્સરના દર્દીઓ અને તેમના પરિવારોની પીડા ઓછી કરવા રાજકોટમાં Cancer Care Foundation દ્વારા 'પ્રીતિબેન પ્રભુદાસભાઈ પારેખ Palliative Cancer Care Center' શરૂ થશે. આ સૌરાષ્ટ્રનું પ્રથમ અને ગુજરાતનું બીજું સેન્ટર હશે. દ્વારકા શારદાપીઠના શંકરાચાર્યના હસ્તે ખાતમુહૂર્ત થયું. શરૂઆતમાં 25 બેડ હશે અને ભવિષ્યમાં 50 બેડની સુવિધા કરાશે.

પોરબંદર નજીકના રાતડી ગામમાં મજૂર મહિલાને પ્રસૂતિ પીડા થતા 108 ટીમે સફળતાપૂર્વક ડિલિવરી કરાવી. વિસાવાડા 108 ટીમના EMT ઉદય ઓડેદરા અને પાયલોટ રાજેશભાઈ મોકરિયાએ ડો. રુચિ મેડમના માર્ગદર્શન હેઠળ એમ્બ્યુલન્સમાં ડિલિવરી કરાવી. માતા અને બાળકને સરકારી MR લેડી હોસ્પિટલમાં ખસેડાયા. 108 ટીમ અને અધિકારીઓને અભિનંદન પાઠવવામાં આવ્યા.

ગુજરાતમાં ખાદ્ય સુરક્ષા સામે લાલબત્તી! 2024-25માં 23% પનીર ભેળસેળયુક્ત. રિપોર્ટ મુજબ, 4,650થી વધુ ખાદ્ય પદાર્થોના નમૂના ફેલ. પનીરમાં સ્ટાર્ચ, સુક્રોઝ, પામ ઓઇલ અને સોયા ઓઇલની ભેળસેળ થાય છે. 628 નમૂનાઓમાંથી 140 અયોગ્ય જાહેર થયા. પામ ઓઇલથી હાઈ કોલેસ્ટ્રોલ અને કેન્સરનું જોખમ વધે છે. તંત્ર દ્વારા કડક કાર્યવાહી જરૂરી.

સુપ્રીમ કોર્ટે તમામ સ્કૂલોમાં વિદ્યાર્થિનીઓને માસિક ધર્મ દરમિયાન ફ્રી સેનેટરી પેડ્સ આપવાનો આદેશ કર્યો છે. માસિક ધર્મમાં સ્વાસ્થ્યની કાળજી રાખવી બંધારણીય અધિકાર છે. દરેક સ્કૂલોમાં ટોઇલેટ, હેન્ડ વોશ અને પાણીની સુવિધા હોવી જોઈએ. વધારાના INNERWEAR, યુનિફોર્મ અને DISPOSABLE પેડ્સ રાખવાનો આદેશ અપાયો છે.

વિશ્વ રક્તપિત્ત દિવસ દર વર્ષે 30 જાન્યુઆરીએ ઉજવાય છે, જેનો હેતુ જાગૃતિ લાવવી અને ભેદભાવ દૂર કરવાનો છે. આધુનિક વિજ્ઞાનથી રક્તપિત્ત મટાડી શકાય છે. નવસારીમાં 5 વર્ષમાં 1287 દર્દીઓ રોગમુક્ત થયા. ડિસેમ્બર-2025 સુધીમાં 255 નવા કેસ નોંધાયા, જેમાં 151 સાજા થયા. સરકારી હોસ્પિટલોમાં MDT સારવાર મફત છે. શંકાસ્પદ ડાઘ જણાય તો નજીકના દવાખાનાનો સંપર્ક કરો. વહેલા નિદાન અને સારવારથી રોગ મટાડી શકાય છે. રક્તપિત્ત સ્પર્શથી નહીં, પરંતુ માઇક્રોબેક્ટેરિયમ લેપ્રે નામના જીવાણુથી ફેલાય છે.

ગુરૂદેવ રાકેશજીની પ્રેરણાથી સુરેન્દ્રનગરની શ્રીમદ્ રાજચંદ્ર હોસ્પિટલમાં પેટ, આંતરડા અને લીવરના રોગો માટે નિઃશુલ્ક કેમ્પ યોજાયો. ડો. ચિંતન ટેલર દ્વારા 136 દર્દીઓને લાભ થયો. દર્દીઓને ડોક્ટરની સલાહ, લોહીની તપાસ અને જરૂરિયાતવાળા દર્દીઓને ‘ફાઈબ્રોસ્કેન’ પણ ફ્રી કરી અપાયું. ડાયલેશન અને એન્ડોસ્કોપી પણ કરાઇ.

Digital Addictionને લીધે ટીનએજર્સ Depression, Anxiety, Violence અને Cyber Crimeનો ભોગ બની રહ્યા છે. સર્વે અનુસાર, 12-24 વર્ષના યુવાનોમાં ડિજિટલ માધ્યમોનું વળગણ વધ્યું છે. કમ્પલ્સિવ સ્ક્રોલિંગ, Social Media comparison અને Gaming Disorder જેવી માનસિક બિમારીઓ વધી રહી છે. ઊંઘ ઓછી, ગુસ્સો, સામાજિક જોડાણનો અભાવ અને Depression વધે છે. Australiaમાં Social Media કંપનીઓને બાળકોને રોકવા પગલાં લેવા આદેશ.

બિહારના ક્રિષ્ના કુમાર યાદવ અને રવિ રંજન કુમાર યાદવ 'નશા મુક્ત ભારત'ના સંદેશ સાથે સાયકલ યાત્રા દ્વારા 9 રાજ્યોમાં આશરે 12,500 કિલોમીટરનું અંતર કાપશે. ભરૂચમાં તેમનું સ્વાગત કરવામાં આવ્યું હતું. ક્રિષ્ના વિદ્યાર્થી છે જ્યારે રવિ રંજન બિહાર સ્ટેટ કરાટે ચેમ્પિયન છે. યુવા પેઢીને વ્યસનથી દૂર રાખી સાયક્લિંગ તરફ વાળવા આ યાત્રા 2027 સુધી ચાલશે.

આજે માઘ માસના શુક્લ પક્ષની એકાદશી છે, જેને જયા, અજા અને ભીષ્મ એકાદશી કહેવાય છે. ગુરુવાર અને એકાદશીના યોગમાં ભગવાન વિષ્ણુની સાથે ગુરુ ગ્રહની વિશેષ પૂજા કરો. Ekadashi વ્રતથી પાપ કર્મોના ફળ સમાપ્ત થાય છે, એટલું જ પુણ્ય મળે છે જેટલું યજ્ઞ કરવાથી મળે છે. ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીનો અભિષેક કરવો અને તુલસી પાસે દીવો પ્રગટાવો. Ekadashi વ્રત સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક છે.

ભાવનગરમાં કેન્સરનું વધતું પ્રમાણ ચિંતાજનક છે. YEAR-2025ના આંકડાઓ પ્રમાણે કેન્સર હોસ્પિટલમાં દરરોજ સરેરાશ ત્રણ નવા કેન્સરના દર્દીઓ સારવાર માટે આવ્યા છે. YEAR-2025માં કેન્સર હોસ્પિટલમાં 1279 નવા દર્દીઓ નોંધાયા છે, જ્યારે 12,401 રિપિટ દર્દીઓ મળીને કુલ 13 હજારથી વધારે દર્દીઓની OPD થઈ છે અને દરરોજ સરેરાશ 37 દર્દીઓએ સારવાર મેળવી છે.

ઇન્દોરમાં દૂષિત પાણીથી થયેલા મૃત્યુના કેસમાં હાઈકોર્ટે કડક વલણ અપનાવતા રિપોર્ટને 'eye-wash' ગણાવ્યો. કોર્ટે સ્વચ્છ પાણીના અધિકારને બંધારણના અનુચ્છેદ 21 હેઠળ જીવનના અધિકારનો ભાગ ગણાવ્યો. વધુ એક મૃત્યુ થતા આંકડો 29 પર પહોંચ્યો. હાઈકોર્ટે સ્વતંત્ર તપાસ પંચની રચનાનો આદેશ આપ્યો, જે ચાર અઠવાડિયામાં વચગાળાનો અહેવાલ સુપરત કરશે. આગામી સુનાવણી 5 માર્ચ 2026ના રોજ થશે. કોર્ટે રિપોર્ટને વિશ્વસનીય ગણ્યો નથી. Indore ના પાણીનું 34 PARAMETERS પર TESTING થયું હતું.

ગુજરાતમાં બદલાતા હવામાનથી શરદી, ઉધરસ જેવા કેસોમાં વધારો થયો છે, જેમાં વલસાડમાં ૩,૯૦૭ ILI/ARI કેસ નોંધાયા. વલસાડ તાલુકામાં ૧,૫૮૧ કેસ છે. આરોગ્ય વિભાગે સર્વેલન્સ વધાર્યું છે, અને જનજાગૃતિ અભિયાન શરૂ કર્યું છે. લોકોને માસ્ક પહેરવા, સ્વચ્છતા જાળવવા અને લક્ષણો જણાય તો તપાસ કરાવવાની અપીલ કરી છે.

આ લેખમાં નિવૃત્તિ પછી લોકો નવરા હોવાની માનસિકતા, વિદાય સમારંભો, પરિવારને સમય આપવાની સલાહ, અને નિવૃત્ત વ્યક્તિઓ પાસેથી સોસાયટીની અપેક્ષાઓ જેવી બાબતોને આવરી લેવામાં આવી છે. નિવૃત્તિ પછી કામનો પ્રકાર બદલાય છે, પરંતુ કામ ઓછું થતું નથી. જ્ઞાતિમંડળો પણ તેમના અનુભવનો લાભ લેવા આતુર હોય છે, જે નિવૃત્ત વ્યક્તિને બોસમાંથી બિચારા બનાવી દે છે.

1 ફેબ્રુઆરી, 2026એ સામાન્ય બજેટ રજૂ થશે, જે નાણાંપ્રધાન નિર્મલા સીતારમણનું સતત નવમું બજેટ છે. COVID-19 પછી આરોગ્ય ક્ષેત્ર પર અપેક્ષાઓ વધુ છે, કારણ કે મજબૂત આરોગ્યસંભાળ વ્યવસ્થા મહત્વપૂર્ણ છે. ભારતમાં તબીબી સારવારનો ખર્ચ પડકારજનક છે, સરકારી હોસ્પિટલોમાં સુવિધાઓનો અભાવ છે, ખાનગી હોસ્પિટલો મોંઘી છે. સરકાર આરોગ્ય ક્ષેત્ર પર ખર્ચ વધારી શકે છે. ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગને પણ ટેકો મળવો જોઈએ, બાળકોના સ્વાસ્થ્ય પર ધ્યાન આપવાની જરૂર છે અને આયુષ્માન ભારત જેવી યોજનાઓનો વ્યાપ વધારવાની અપેક્ષા છે.

અમદાવાદ શહેરમાં ધુમ્મસવાળા વાતાવરણમાં હવાનું પ્રદૂષણ વધ્યું છે. મોટાભાગના વિસ્તારોમાં Air Quality Index (AQI) 200ને પાર પહોંચી ગયો છે. કૃષ્ણનગરમાં AQI 274 સુધી પહોંચતા સૌથી વધુ પ્રદૂષણ નોંધાયું છે. પ્રદૂષણને લીધે સ્વાસ્થ્ય પર નકારાત્મક અસર થવાની શક્યતા છે, લોકોમાં ચિંતા જોવા મળી રહી છે.

ભાવનગરની સર ટી. હોસ્પિટલના રસ્તાનું કામ ધીમી ગતિએ થવાથી દર્દીઓ પરેશાન છે. હોસ્પિટલ જતા રસ્તાને ખોદીને નવો બનાવવાનું શરૂ કરાયું છે, પરંતુ કામગીરી ધીમી હોવાથી એમ્બ્યુલન્સ અને દર્દીઓને તકલીફ પડે છે. કાળાનાળાથી નિલમબાગ સર્કલ સુધીનો રોડ તોડી નવો બનાવવાની જરૂર નહોતી. વડાપ્રધાન માટે એરપોર્ટનો રોડ એક દિવસમાં બને તો આ રોડનું કામ જલદી થવું જોઈએ, જેમાં BimS Hospital પણ આવેલી છે.

રાજકોટ શહેરમાં મનપા દ્વારા 31 પ્રાથમિક આરોગ્ય કેન્દ્ર, 46 Health & Wellness Center અને 45 પંડિત દીનદયાળ ઔષધાલય કાર્યરત છે. એપ્રિલથી ડિસેમ્બર '25માં 21.79 લાખથી વધુ દર્દીઓએ OPD સારવાર અને 10.82 લાખથી વધુ નાગરિકોએ લેબોરેટરી Testનો લાભ લીધો. ગરીબ અને મધ્યમવર્ગ માટે આ સેવા આશીર્વાદરૂપ છે, જ્યાં વિનામૂલ્યે સારવાર અને Test ઉપલબ્ધ છે.

બગોદરા નજીકના ધોળકાના કૌકા ગામે વ્હોરા મુસ્લિમ સમાજના લગ્ન પ્રસંગે મીઠાઈ ખાધા બાદ 38+ લોકોને ફૂડ પોઇઝનિંગ થયું. દર્દી વધતા હાઈસ્કૂલને હોસ્પિટલમાં ફેરવી. મીઠાઈ ખાધા બાદ મહેમાનોને ઉબકા અને ઉલટી થઈ, 5 દર્દીને ધોળકા રિફર કર્યા, હાલ બધાની તબિયત સ્થિર છે.