દુનિયામાં જ્યાં એક તરફ વેપારી તણાવ વધી રહ્યો છે અને ઘણા દેશો ટેરિફ વધારવાની નીતિ અપનાવી રહ્યા છે, ત્યાં બીજી તરફ ચીને એક મોટું પગલું ભર્યું છે. ચીને જાહેરાત કરી છે કે તે 1 મે 2026 થી પોતાની સાથે રાજદ્વારી સંબંધો ધરાવતા 53 આફ્રિકન દેશો માટે તમામ ટેરિફ સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરી દેશે. આ નિર્ણય હેઠળ આ દેશોમાંથી આવતી લગભગ તમામ પ્રોડક્ટ્સ- પછી તે કૃષિ, ખાણકામ કે ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલી હોય, હવે ચીનમાં કોઈપણ ટેરિફ વગર એન્ટ્રી કરી શકશે. જેનાથી આફ્રિકન દેશો માટે વિશ્વના બીજા સૌથી મોટા ઉપભોક્તા બજારમાં પોતાનો હિસ્સો વધારવો ઘણો સરળ બની જશે.

ઈઝરાયલ અને અમેરિકાએ ઈરાનના કેશમ દ્વીપ પર આવેલા પોર્ટ પર હુમલો કર્યો છે. યુરોપિયન યુનિયન/કોપરનિકસ સેન્ટિનલ-2ની સેટેલાઈટ તસવીરોમાં ગુરુવારે ઈરાનના કેશમ બંદર પરથી ધુમાડો નીકળતો જોવા મળ્યો છે. આ હુમલો ઈરાન માટે વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક રીતે મોટો ફટકો છે. આ પોર્ટ ઈરાનના હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર નિયંત્રણ માટે અત્યંત મહત્ત્વનું છે. ઈરાન દ્વારા હોર્મુઝમાં ટોલ વસૂલવા જેવી વ્યવસ્થાઓની તૈયારી અને તેનું સંચાલન અહીંથી થતું હતું.

ઈરાનથી ૭ વર્ષ બાદ ભારત આવી રહેલા પ્રથમ ક્રૂડ ઓઈલ જહાજ 'પિંગ શુન' (Ping Shun) એ સમુદ્રની વચ્ચે અચાનક દિશા બદલીને 'યુ-ટર્ન' લેતા અનેક તર્ક-વિતર્ક સર્જાયા છે. ગુજરાતના વાડીનાર બંદર તરફ આવી રહેલું આ અમેરિકા પ્રતિબંધિત અફ્રામેક્સ જહાજ હવે ચીનના ડોંગયિંગ તરફ વળ્યું છે. જો આ શિપમેન્ટ ભારત આવ્યું હોત, તો ૨૦૧૯ પછી ઈરાન પાસેથી આ પહેલી ખરીદી હોત, પરંતુ હાલમાં પેમેન્ટ, શિપિંગ અને વીમા સંબંધિત જટિલતાઓને કારણે આ સોદો અદ્ધરતાલ દેખાઈ રહ્યો છે. જો કે, હજુ સુધી એ સ્પષ્ટ નથી થયું કે આ જહાજમાં રહેલા ક્રૂડ ઓઈલનો ખરીદનાર કોણ છે.

ઈરાન વિરુદ્ધ સૈન્ય અભિયાનમાં ફ્રાન્સના સહકાર ન આપવા પર ટ્રમ્પની ટિપ્પણીથી મેક્રોન ભડક્યા. ટ્રમ્પે મેક્રોન અને તેમના પત્ની વચ્ચેના સંબંધો પર કટાક્ષ કર્યો, જેનાથી મેક્રોને ટ્રમ્પની ટિપ્પણીને અશોભનીય ગણાવી રાષ્ટ્રપતિમાં વિનમ્રતા હોવી જોઈએ એવું કહ્યું. ફ્રાન્સ હાલમાં સાવચેતી સાથે સંતુલન જાળવી રહ્યું છે.

વર્તમાનમાં Middle Eastમાં અશાંતિથી ભોજન મોંઘું થશે. Trumpના નિવેદનોથી ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં વધારો થતા કોમર્શિયલ ગેસના ભાવ વધ્યા છે. હોટલ એન્ડ Restaurant એસોસિએશન પ્રમાણે સપ્લાય ચેઈનમાં ખલેલ પહોંચી છે અને સંચાલન ખર્ચમાં 20%નો વધારો થયો છે. કોમર્શિયલ LPGના ભાવ વધવાથી રેસ્ટોરન્ટ માલિકો મેનુમાં ફેરફાર કરી શકે છે, અને ગ્રાહકોએ વધુ રૂપિયા ચૂકવવા પડશે.

Middle East Tension વચ્ચે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સૈન્ય નેતૃત્વમાં ફેરફાર કર્યો. ડિફેન્સ સેક્રેટરીએ આર્મી ચીફ જનરલ રેન્ડી જ્યોર્જને તાત્કાલિક નિવૃત્તિ લેવા આદેશ આપ્યો. ઈરાન સામે લશ્કરી કાર્યવાહીની તૈયારીઓ વચ્ચે આ નિર્ણય લેવાયો છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રને જનરલ રેન્ડી જ્યોર્જની કાર્યશૈલી અને લશ્કરી વિઝનને અમલમાં મૂકવાની ક્ષમતા પર શંકા હતી.

પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધના કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ઈંધણ સંકટ ઘેરું બન્યું છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થતા તેલની સપ્લાય ખોરવાઈ છે, જેની ગંભીર અસર ભારત વિરોધી દેશો માલદીવ્સ અને બાંગ્લાદેશ પર પડી છે. 'ઇન્ડિયા આઉટ'ના નારા લગાવી ચીનની નિકટ જઈ ભારતને આંખો બતાવતા હતા, એ જ દેશો આજે મદદ માંગી રહ્યા છે. માલદીવ્સે ભારત પાસે પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોની માંગ કરી છે.

ટ્રમ્પે ટ્રેડ પોલિસીમાં ફેરફાર કર્યા: વિદેશી દવાઓ પર 100% ટેક્સ વધાર્યો અને સ્ટીલ-એલ્યુમિનિયમ મેટલ્સ પર 25% ટેક્સ ઘટાડ્યો. ટ્રમ્પ ઈચ્છે છે કે ફાર્મા કંપનીઓ દવાના ભાવ ઘટાડે અથવા અમેરિકામાં ઉત્પાદન કરે, નહિંતર વધારે ટેક્સ ભરવો પડશે. જે શરત નહિં માને તેમને અમેરિકન બજારમાં ટકી રહેવા માટે ભારે ટેક્સ ચૂકવવો પડશે.

ઈરાનમાં 37000 કરોડનો બ્રિજ નષ્ટ થતા, Trumpએ ઈરાનને ધમકી આપી કે હજુ પણ સમય છે, સમજૂતી કરી લો નહીંતર પરિણામ ખરાબ આવશે. PRESS TV દ્વારા આ ઘટનાની જાણકારી આપવામાં આવી હતી અને આ સમાચાર ચર્ચામાં છે. ટ્રમ્પના આ નિવેદનથી રાજકીય માહોલ ગરમાયો છે.

ચીનની સેન્ટ્રલ બેંકે બજારમાંથી આશરે ૧૧૪૦ અબજ યુઆન તરલતા પાછી ખેંચી લીધી છે, જે એક મોટું પગલું છે. લગભગ એક વર્ષ સુધી સતત ભંડોળ ઉમેર્યા પછી આ બદલાવ આવ્યો છે. ચીનનું અર્થતંત્ર મંદીનો સામનો કરી રહ્યું હોવાથી, સરકાર અને સેન્ટ્રલ બેંકે વ્યવસાયોને ટેકો આપવા માટે બજારમાં funds દાખલ કર્યા હતા. જાણકારોના મતે આ પગલું એક મોટી strategy નો ભાગ છે.

ફેબ્રુઆરીના અંતથી શરૂ થયેલા ઈરાન યુદ્ધની માર્ચ મહિનાની ભારતની ઉત્પાદન પ્રવૃત્તિ પર અસર પડી છે. S&P Global દ્વારા જાહેર થયેલ HSBC India ઉત્પાદન ક્ષેત્રનો માર્ચનો Purchasing Managers' Index (PMI) ઘટીને 53.90 થયો, જે 45 મહિનામાં સૌથી નીચો છે. ફેબ્રુઆરીમાં આ આંકડો 56.90 હતો.

ઈરાન અને ઓમાન જ Hormuz ખાડીનું ભવિષ્ય નક્કી કરશે. America-ઈરાન અને ઈઝરાયલના યુદ્ધમાં ગલ્ફના દેશોએ ઘણું સહન કર્યું છે અને તેઓ ઈરાનથી નારાજ છે, પણ ઓમાન અપવાદ છે. America અને ઈરાન વચ્ચે મધ્યસ્થી કરનાર ઓમાન યુદ્ધમાં તટસ્થ રહ્યું અને યુદ્ધને ગેરકાયદેસર ગણાવ્યું.

આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ વૈશ્વિક સ્તરે ઝડપથી ફેલાઈ રહ્યું છે, જેમાં ભારત 92% દર સાથે મોખરે છે. ચીન ટોચના ૧૦માં પણ નથી, જ્યારે US નવમા ક્રમે છે. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સમાં ઘણા દેશો ભારે રોકાણ કરી રહ્યા છે. ભારત AI અપનાવવામાં વિશ્વમાં નંબર વન છે.

અમેરિકાએ બનાવેલા કાયદાથી ટ્રમ્પ 75 વર્ષ જૂના NATO ગઠબંધનથી છેડો ફાડી શકે તેમ નથી. ફ્રાન્સ, જર્મની, ઈટાલી જેવા સભ્ય દેશોએ યુદ્ધથી અંતર જાળવ્યું હતું. જાપાન અને કેનેડા સાથે યુરોપિયન યુનિયનએ હોર્મુઝની ખાડી ખોલવા નિવેદન આપ્યું. અમેરિકાના પૈસા અને પાવરથી આ સંગઠન બન્યું, અમેરિકા ખસી જાય તો તે પાયમાલ થઈ જાય.

ગુજરાતની પહેલથી મોરેશિયસ ગુજરાતી ઉદ્યોગકારો માટે 'એન્ટ્રી પોઈન્ટ' બની 5 ટ્રિલિયન ડોલર ઇકોનોમીના લક્ષ્યમાં મદદ કરશે. Mauritius ચેમ્બર ઓફ કોમર્સ સાથે ફિનટેક, લોજિસ્ટિક્સ જેવા ક્ષેત્રોમાં સહકાર થશે. 10થી વધુ free trade agreementsથી 70% વસ્તી ધરાવતા બજારોમાં માલ પહોંચશે. 'Mauritius Freeport'થી 3% ટેક્સ ભરી આફ્રિકા-યુરોપમાં નિકાસ કરી શકાશે. Double Taxation Avoidance Agreementથી બેવડો ટેક્સ નહીં ભરવો પડે.

NASA ના ARTEMIS-II મિશનનું ઓરાયન અવકાશયાન કેનેડી સ્પેસ સ્ટેશનથી રવાના થયું. આ યાન ચંદ્રથી 7,600 કિ.મી. દૂર જઇને દસ દિવસ બાદ પૃથ્વી પર પાછું ફરશે. ઓરાયન અવકાશયાનને સ્પેસ લોન્ચ સિસ્ટમ(SLS) રોકેટ દ્વારા લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. આ મિશન ચંદ્ર ફરતેની દસ દિવસની યાત્રા કરશે.

સાત વર્ગ કિલોમીટરના વિસ્તાર પર જાપાન, ચીન અને તાઈવાનનો દાવો છે. ચીનની દખલગીરીથી જાપાને પહેલીવાર પૂર્વી ચીન સમુદ્રમાં લોંગ રેન્જ મિસાઈલ તૈનાત કરી છે, જેનાથી બંને દેશો વચ્ચે તંગદિલી વધી છે. જાપાન આ ટાપુને સેનકાકુ અને ચીન દિઓયુ કહે છે.

અમેરિકાના પ્રમુખ ટ્રમ્પની ફાઇનલ વોર્નિંગ સામે ઇરાને મિસાઇલ એટેક કર્યો, યુદ્ધની સ્થિતિ ગંભીર. ઇરાન પાસે મોટાપાયા પર શસ્ત્રો હોવાનો દાવો છે. અમેરિકા-ઇઝરાયેલે મધ્યપૂર્વનો પુલ ઉડાવ્યો. અમેરિકાએ ભૂમિ આક્રમણ કર્યુ તો ઇરાનના 70 લાખ લડવૈયાઓ સામનો કરશે. ભારતીય જહાજ હોર્મુઝમાં સલામત છે. રશિયા-યુક્રેન પછી ઇરાન યુદ્ધ પણ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રકચર વોરફેર બન્યું.

વ્હાઇટ હાઉસના સલાહકાર પૌલા વ્હાઇટે ટ્રમ્પની તુલના ઇશુ ખ્રિસ્ત સાથે કરતા હોબાળો થયો. ટ્રમ્પની પ્રશંસામાં વિવેક ભાન ભૂલ્યાનો આક્ષેપ થયો છે. શ્રદ્ધાળુઓએ આને ઇશનિંદા સમાન ગણાવ્યું છે અને સમાજના દરેક વર્તુળોમાં આકરી ટીકા થઈ રહી છે. ઇશુખ્રિસ્ત અને DONALD TRUMP બંનેને દગો મળ્યો અને ખોટા આરોપ લાગ્યા એવો દાવો કર્યો. આ નિવેદનથી રાજકીય વર્તુળોમાં પણ ચર્ચાઓ જાગી છે.

ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સામે યુદ્ધ લાંબુ ચાલવાના સંકેતો આપ્યા. અમેરિકન સૈન્ય કામ પૂરું કરશે, બે-ત્રણ સપ્તાહમાં વિનાશક હુમલા કરી ઈરાનનો સફાયો કરી દઈશું. ઈરાનને કોઈપણ ભોગે પરમાણુ શક્તિ નહીં બનવા દઈએ. પહેલું વિશ્વ યુદ્ધ 1.7 વર્ષ ચાલ્યું, બીજું 3.8 વર્ષ, કોરિયા, વિયેતનામ, ઈરાક યુદ્ધ વર્ષો ચાલ્યા, જ્યારે આ યુદ્ધને હજુ 32 દિવસ જ થયા: ટ્રમ્પ.

ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના બીજા કાર્યકાળમાં આપેલા આદેશોને કોર્ટો નકારી રહી છે. ટેરિફ બાદ, Birthright Citizenship પર પ્રતિબંધના એક્ઝિક્યુટીવ આદેશ પર સુપ્રીમ કોર્ટમાં કાર્યવાહી ચાલી રહી છે. આ કેસ ટ્રમ્પના એક્ઝિક્યુટિવ આદેશની સત્તા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. આ આદેશ પર હવે પરિણામોની શક્યતા છે.

રાજ્યસભામાં પૂછાયેલા સવાલના જવાબમાં વિદેશ મંત્રાલયે જણાવ્યું કે ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬માં USમાં અભ્યાસ કરતા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા ઘટી છે. ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૫માં આ આંકડો ૩,૭૮,૭૮૭ હતો, જે ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬માં ઘટીને ૩,૫૨,૬૪૪ થયો છે, જે ૬.૯ ટકાનો ઘટાડો દર્શાવે છે. આ માહિતી સંસદમાં આપવામાં આવી હતી.

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના યુદ્ધને કારણે છેલ્લા એક મહિનાથી વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ એવો 'સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ' બંધ છે, જેનાથી વૈશ્વિક ઉર્જા સંકટ ઘેરું બન્યું છે. મંજૂરી વગર પસાર થતા જહાજો પર ઈરાન દ્વારા મિસાઈલ હુમલા કરવામાં આવતા હોવાથી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચિંતા વધી છે. આ ગતિરોધ તોડવા માટે યુકે (UK) દ્વારા આયોજિત 'ગ્લોબલ હોર્મુઝ સમિટ'માં ભારત વતી વિદેશ સચિવ વિક્રમ મિસરી ભાગ લઈ રહ્યા છે, જેથી આ મહત્વના જળમાર્ગને ફરીથી ખોલવા માટે સર્વસંમતિ સાધી શકા

એશિયન બજારોના નબળા વલણ અને યુએસ પ્રમુખ ટ્રમ્પની લશ્કરી કાર્યવાહીની ધમકીથી ભારતીય શેરબજારમાં ઘટાડો થયો. મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ વધતાં સેન્ટિમેન્ટ નકારાત્મક બન્યું અને બેંકિંગ શેરોમાં વેચવાલીનું દબાણ આવ્યું. BSE સેન્સેક્સ અને NSE નિફ્ટીમાં પણ ઘટાડો નોંધાયો. ટ્રમ્પના નિવેદનોથી રોકાણકારોની ચિંતા વધી. જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયાના બજારો પણ ઘટ્યા, જ્યારે યુએસ શેરબજાર વધારા સાથે બંધ થયા.

અમેરિકામાં 2 એપ્રિલનો દિવસ આર્થિક ઇતિહાસમાં મહત્વપૂર્ણ છે. 232 વર્ષ પહેલાં, “Coinage Act” પસાર થયો, જેનાથી અમેરિકાની પ્રથમ ટંકશાળની સ્થાપના થઈ. આ પહેલાં, વેપાર માટે યુરોપથી આવતા foreign સિક્કાઓ વપરાતા. Actથી દેશ માટે એક સેન્ટ્રલાઇઝ્ડ મોનેટરી સિસ્ટમ બની અને આર્થિક વ્યવસ્થાને નવી દિશા મળી.

NASAએ આર્ટેમિસ II મિશન લોન્ચ કર્યું, જેમાં 3 અમેરિકન અને 1 કેનેડિયન સ્પેસ યાત્રીઓ ચંદ્રની આસપાસ 10 દિવસની ઉડાન ભરશે. ક્રિસ્ટીના કોચ પ્રથમ મહિલા અવકાશયાત્રી બનશે. 1972 પછીની આ પહેલી માનવ ચંદ્ર યાત્રા છે. NASAનું આ મિશન લગભગ 10 દિવસ ચાલશે અને ભવિષ્યની લાંબા ગાળાની સ્પેસ યાત્રા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. આ મિશન વૈવિધ્યપૂર્ણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગનું ઉદાહરણ છે.

અમેરિકી પ્રમુખ Donald Trumpના સંબોધન બાદ તેલના ભાવમાં ઉછાળો આવ્યો. Brent Crude અને WTI માં 4%નો વધારો થયો. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની અસ્થિરતા, જેમાંથી 20% તેલ પુરવઠો પસાર થાય છે, તે ચિંતાનું કારણ છે. ઈરાનના ઉર્જા માળખા પર હુમલાની ચેતવણીથી સંઘર્ષ વધવાની ભીતિ છે. દરિયાઈ ટ્રાફિક જોખમી બન્યો છે, પરિણામે વૈશ્વિક મંદીનું જોખમ વધ્યું છે.

ઈરાન-ઇઝરાયલ યુદ્ધના એક મહિના બાદ સૌરાષ્ટ્રના નિકાસ-આયાત ઉદ્યોગ પર ગંભીર સંકટ તોળાઈ રહ્યું છે. હોર્મુઝની ખાડી અને લાલ સમુદ્ર જેવા મહત્વના જળમાર્ગો જોખમી બનતા શિપિંગ કંપનીઓએ 'વોર રિસ્ક સરચાર્જ' લાદ્યો છે, જેનાથી નૂર ભાડામાં ૨ થી ૩ ગણો વધારો થયો છે. ખાસ કરીને યુરોપ જતા જહાજોને હવે આફ્રિકાના 'કેપ ઓફ ગુડ હોપ' ફરીને જવું પડતું હોવાથી ૬,૦૦૦ કિમીનું અંતર અને ખર્ચ બંને વધ્યા છે. જો આ સ્થિતિ વધુ એક મહિનો ચાલશે, તો સૌરાષ્ટ્રના અર્થતંત્રને ₹૩,૫૦૦ કરોડથી વધુનું ફટકો પડી શકે તેમ છે.

Indigo એ ફ્યુઅલ સરચાર્જ વધારતા હવાઈ મુસાફરી મોંઘી થશે. ટિકિટના ભાવમાં રૂપિયા 275થી 10,000 સુધીનો વધારો થશે, જે 2 એપ્રિલથી લાગુ થશે. આ નિર્ણય વૈશ્વિક સ્તરે વધતા ઈંધણના ભાવને કારણે લેવાયો છે. નિષ્ણાતોના મતે આ વધારાથી મુસાફરોની સંખ્યામાં ઘટાડો થઈ શકે છે. મુસાફરોને ટિકિટ બુક કરતા પહેલાં નવા ભાવ તપાસી લેવા જણાવાયું છે.

અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે 20 મિનિટના સંબોધનમાં મોટા દાવા કર્યા છે. ટ્રમ્પે સૈન્ય વિજયનો હુંકાર ભરતા જણાવ્યું કે અમેરિકન સેનાએ ઝડપી જીત મેળવી છે. તેમના દાવા મુજબ ઈરાનની નૌકાદળ અને વાયુસેના લગભગ ખતમ થઈ ચૂકી છે. ઈરાનની મિસાઇલ અને ડ્રોન ક્ષમતાને નુકસાન થયું છે, યુદ્ધ ચાલુ રહેવાના સંકેત છે.