ઉત્તર પ્રદેશના અમેઠી જિલ્લામાં આવેલું માં કાલિકાનું પૌરાણિક ધામ કાલિકન, શ્રદ્ધા અને આસ્થાનું કેન્દ્ર છે. આ સ્થળ મહર્ષિ ચ્યવનની તપોભૂમિ તરીકે પણ ઓળખાય છે. દરરોજ મોટી સંખ્યામાં ભક્તો દર્શન માટે આવે છે, અને ખાસ કરીને નવરાત્રિ દરમિયાન અહીં ભક્તિમય માહોલ છવાયેલો રહે છે. એવી માન્યતા છે કે અહીં સાચા મનથી આવનારા ભક્તોની મનોકામનાઓ પૂર્ણ થાય છે. આ ધામની ખ્યાતિ દેશભરમાં ફેલાયેલી છે, જ્યાં પૂર્વ વડાપ્રધાન રાજીવ ગાંધી, સોનિયા ગાંધી, રાહુલ ગાંધી, પ્રિયંકા ગાંધી, અભિનેતા અમિતાભ બચ્ચન અને રાજ બબ્બર જેવી અનેક રાજકીય અને સિનેમા જગતની હસ્તીઓ પણ શીશ ઝુકાવી ચૂકી છે.

નવરાત્રિ દરમિયાન પૂજનીય મા કાત્યાયની, જે મા અર્બુદાના છઠ્ઠા અવતાર તરીકે ઓળખાય છે, તેમનું મહિષાસુર રાક્ષસના વધ સાથેનું પૌરાણિક મહત્વ વર્ણવવામાં આવ્યું છે. આંજણા પાટીદારોના કુળદેવી તરીકે પૂજાતી મા અર્બુદા, આબુ પર્વત પર બિરાજમાન છે. પૌરાણિક કથા અનુસાર, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ સહિત સર્વ દેવોના તેજમાંથી મા કાત્યાયની પ્રગટ થયા હતા અને તેમણે મહિષાસુરનો સંહાર કર્યો હતો. દેવોએ તેમને વિવિધ શસ્ત્રો અને આભૂષણો અર્પણ કર્યા હતા. આ દેવી આરાસુર, કચ્છ અને અંબાજી જેવા સ્થળોએ પણ વિવિધ નામોથી પૂજાય છે.

રાજકોટના યાજ્ઞિક રોડ પર આવેલા શ્રીરામકૃષ્ણ આશ્રમ દ્વારા દેશ-વિદેશથી આવતા સંતો અને ભક્તો માટે 'મા શારદા શતાબ્દી ભવન'નું નિર્માણ કરવામાં આવી રહ્યું છે. રૂ. 5 કરોડના ખર્ચે ચાર માળના આ ભવનમાં 101 અતિથિઓ માટે નિઃશુલ્ક રહેવાની વ્યવસ્થા હશે. આશરે 80% બાંધકામ પૂર્ણ થઈ ગયું છે અને ફેબ્રુઆરી 2027માં લોકાર્પણનું આયોજન છે. આશ્રમના અધ્યક્ષ સ્વામી નિખેલેશ્વરાનંદે જણાવ્યું કે, દર વર્ષે બે લાખથી વધુ ભક્તો રાજકોટ આવે છે, જેમને આધ્યાત્મિક પ્રવૃત્તિઓ અને પ્રવાસ દરમિયાન રહેવાની સુવિધા મળશે. ભવનના નિર્માણ માટે અત્યાર સુધીમાં રૂ. 2.50 કરોડનું દાન મળ્યું છે.

કચ્છમાં ઓછા વરસાદને કારણે પશુઓ માટે ઘાસચારા અને પાણીની અછતની સ્થિતિને પહોંચી વળવા, ભુજના આશાપુરા માતાજી મંદિરમાં ગૌસેવાના હેતુથી 151 કલાકની અખંડ નોબત વાદનની સાધના શરૂ કરવામાં આવી છે. સંગીતકાર શૈલેષભાઈ જાની આ અનુષ્ઠાન કરી રહ્યા છે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ગૌદાન એકત્રિત કરી ગૌવંશ માટે ઘાસચારા જેવી સેવાઓમાં સહયોગ મેળવવાનો છે. આ સેવાકાર્ય જીવદયા સત્સંગ સમિતિ અને ભુજ મોઢ બ્રાહ્મણ સમાજ દ્વારા આયોજિત છે, જેમાં વિવિધ ધાર્મિક અનુષ્ઠાનો અને ભક્તિમય કાર્યક્રમો પણ યોજાઈ રહ્યા છે.

કચ્છના પ્રખ્યાત ધોરડો ગામમાં ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત નવરાત્રીનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. ધોરડો પોલીસ મથકના મહિલા પીઆઈ ટી.ડી. ચુડાસમાની પ્રેરણાદાયી આગેવાની હેઠળ, સ્થાનિક સરકારી કર્મચારીઓ અને ગામ લોકોના સહયોગથી આદ્ય શક્તિની આરાધના કરવામાં આવી. આ પહેલ 'કોમ્યુનિટી પોલિસિંગ'નું ઉત્તમ ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય સરહદી વિસ્તારમાં સાંસ્કૃતિક ઉજવણી દ્વારા પોલીસ અને પ્રજા વચ્ચેનો સમન્વય વધારવાનો છે. આ પહેલાં પણ પોલીસ મથક હેઠળ જન્માષ્ટમી અને ગણેશ મહોત્સવની ઉજવણી થઈ ચૂકી છે.

મોરબીના રાજપર ગામે ગૌમાતાની સેવા માટે પરંપરાગત ભવાઈ કલાને જીવંત રાખીને એક અનોખો પ્રયાસ કર્યો છે. દર નવરાત્રીની જેમ આ વર્ષે પણ 'જરાસંધ વધ' નાટક અને હાસ્ય કોમિકનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ નાટક નિહાળવા મોટી સંખ્યામાં લોકો ઉમટી પડ્યા હતા. ગામના યુવાનો, વેપારીઓ અને ઉદ્યોગપતિઓએ સ્ત્રીઓના પાત્રો ભજવીને કલાને જીવંત કરી. આ ભવાઈના કલાકારો આજીવિકા કે મનોરંજન માટે નહીં, પરંતુ ગૌમાતાના લાભાર્થે આ કલાને જીવાડવા પ્રયત્નશીલ છે. બીમાર અને અપંગ ગાયોના લાભાર્થે યોજાયેલા આ કાર્યક્રમમાં લોકોએ ઉદાર હાથે દાન આપીને એક જ રાતમાં ગામની ગૌશાળાના નિભાવ માટે ₹29 લાખથી વધુનો ફાળો એકત્ર કર્યો.

પોરબંદરમાં છેલ્લા 102 વર્ષથી દિવેચા કોળી સમાજ દ્વારા ભદ્રકાળી માતાજીના સાનિધ્યમાં ધ્વનિ પ્રદૂષણમુક્ત પરંપરાગત ગરબીનું આયોજન કરવામાં આવે છે. આધુનિક સાઉન્ડ સિસ્ટમ, DJ કે લાઉડસ્પીકરના ઘોંઘાટ વગર માત્ર પરંપરાગત વાદ્યો જેવા કે હાર્મોનિયમ, ઢોલક અને પખાજના સથવારે ગરબા રમાય છે. આ ગરબીમાં યુવાનો પૌરાણિક પાત્રોનો વેશ ધારણ કરે છે અને માત્ર પુરુષો જ ગરબા રમે છે, જે એક સદી જૂની પરંપરા છે. અમેરિકાની ડ્યુક યુનિવર્સિટીએ પણ આ અનોખી ગરબી પર ડોક્યુમેન્ટરી બનાવી છે.

નવરાત્રી અને દશેરાના પવિત્ર પર્વ નિમિત્તે ભક્તોની સુવિધા માટે રાજપીપળાથી બેચરાજી સુધી ST વિભાગ દ્વારા વિશેષ બસ સેવાનો પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો છે. આ બસ રાજપીપળા ડેપોથી બપોરે 12 વાગ્યે ઉપડશે અને અમદાવાદ, ડભોઈ, વડોદરા, રાણીપ, છત્રાલ, કડી જેવા સ્થળોએ થઈને પસાર થશે. આ સેવા ખાસ કરીને બેચરાજી દર્શન કરવા ઇચ્છતા ભાવિકો માટે શરૂ કરાઈ છે અને તે માત્ર નવરાત્રી તથા દશેરા પર્વ દરમિયાન જ કાર્યરત રહેશે. રાજપીપળા ડેપો ખાતે આ સેવાનો પ્રારંભ સાંસદ મનસુખ વસાવા અને અન્ય મહાનુભાવોની ઉપસ્થિતિમાં કરાયો.

વડોદરામાં નવરાત્રીના શુભારંભ નિમિત્તે બિહાર સાંસ્કૃતિક મંડળ દ્વારા અકોટાવાળી મૈયાના દુર્ગા પૂજા મહોત્સવની ભવ્ય કળશયાત્રાનું આયોજન કરવામાં આવ્યું. મુજમહુડા સ્થિત હાટકેશ્વર મહાદેવ મંદિરથી અકોટા અતિથિગૃહ સુધી નીકળેલી આ શોભાયાત્રામાં હજારો શ્રદ્ધાળુઓએ ભાગ લીધો હતો. આ પ્રસંગે ગુપ્તેશ્વર પાંડે મહારાજ દ્વારા 13 થી 19 ઓક્ટોબર દરમિયાન ભાગવત કથાનું પણ આયોજન કરાયું છે. શોભાયાત્રામાં ઊંટગાડી, ગજરાજ, ઢોલ-તાશાં અને ડ્રોન દ્વારા પુષ્પવર્ષા જેવા અનેક આકર્ષણો જોવા મળ્યા હતા, જેમાં વિવિધ ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક ઝાંકીઓ પ્રદર્શિત કરાઈ હતી.

આસો નવરાત્રિ દરમિયાન કચ્છમાં માતાના મઢ તરફ જતા લાખો પદયાત્રિકોની સેવા માટે 450થી વધુ વિશાળ સેવા કેમ્પો કાર્યરત છે. આ કેમ્પો દ્વારા કરોડો રૂપિયાની 'દૈવી ઈકોનોમી' સર્જાય છે, જ્યાં એક સામાન્ય કેમ્પનું બજેટ 10 લાખથી 25 લાખ રૂપિયા સુધી પહોંચે છે. આયોજકોના જણાવ્યા મુજબ, મોટાભાગના કેમ્પો પાસે વર્ષની શરૂઆતમાં કોઈ પૂર્વઆયોજિત મૂડી હોતી નથી, પરંતુ માતાજીની કૃપા અને સ્વયંસેવકોની મહેનતથી ભંડોળ ગોઠવાઈ જાય છે. અનેક કિસ્સાઓમાં, અણધાર્યા દાતાઓ અને વ્યવસ્થા દ્વારા ભક્તોની સેવા સુનિશ્ચિત થઈ છે, જેમાં પ્રસાદ અને ભોજનની અખૂટ વ્યવસ્થા જોવા મળી છે.

પાદરા તાલુકાના રણુ ગામે પ્રસિદ્ધ શ્રી તુલજા ભવાની માતાજીના મંદિરે આસો નવરાત્રી પર્વનો ભક્તિમય માહોલમાં પ્રારંભ થયો. નવરાત્રીના પ્રથમ નોરતે હજારો માઈભક્તો માતાજીનાં દર્શનાર્થે ઊમટી પડ્યા હતા. મંદિરના મહંત કવિન્દ્રગીરીજી દ્વારા ઘટસ્થાપન વિધિ સાથે શારદીય નવરાત્રી પર્વનો પ્રારંભ કરાયો. માતાજીને થાળ અર્પણ કરાયો અને શ્રી યંત્રની પૂજા-અર્ચના થઈ. ભક્તોની સુવિધા અને સુરક્ષા માટે ખાસ વ્યવસ્થાઓ, જેમાં સીસીટીવી કેમેરાનો સમાવેશ થાય છે, કરવામાં આવી છે. નવરાત્રી દરમિયાન માતાજીના નિજદ્વાર સવારે 6 થી રાત્રે 9 વાગ્યા સુધી ખુલ્લા રહેશે.

પંચમહાલ જિલ્લા પોલીસ અને સેફ્ પંચમહાલ ફાઉન્ડેશન દ્વારા ગોધરાના પોલીસ પરેડ ગ્રાઉન્ડ ખાતે નવરાત્રિ ગરબા મહોત્સવનો પ્રારંભ કરાયો છે. આ મહોત્સવનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મહિલાઓ અને યુવતીઓને સુરક્ષિત વાતાવરણમાં નિઃશુલ્ક ગરબા રમવાની તક પૂરી પાડવાનો છે. ખેલૈયાઓની સુરક્ષા માટે 35 CCTV કેમેરા અને ચુસ્ત પોલીસ બંદોબસ્ત ગોઠવવામાં આવ્યો છે, જેમાં 2 PI, 3 PSI, 50 પોલીસ કર્મીઓ, જીઆરડી જવાનો અને શી-ટીમનો સમાવેશ થાય છે. વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે બેઠક વ્યવસ્થા, પરિવારો માટે ફૂડ સ્ટોલ અને વાહન પાર્કિંગની પણ સુવિધા ઊભી કરાઈ છે. ખેલૈયાઓ માટે ટ્રેડિશનલ ડ્રેસ કોડ ફરજિયાત છે.

પવિત્ર આસો નવરાત્રિનો રવિવારથી પ્રારંભ થતાં ગોધરા સહિત પંચમહાલ જિલ્લામાં ઉત્સાહભેર માહોલ જોવા મળ્યો. વહેલી સવારથી જ માતાજીના મંદિરોમાં ભક્તોની ભારે ભીડ ઉમટી હતી, જેમાં ગોધરાના શ્રી મહાકાળી માતાજી મંદિર ખાતે ઘટ સ્થાપના અને ફુલોના શણગાર દર્શન માટે શ્રદ્ધાળુઓ ઉમટ્યા હતા. નવ દિવસ દરમિયાન જિલ્લાના વિવિધ મંદિરોમાં ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો યોજાશે. ગોધરા શહેરમાં શેરી ગરબા અને મોટા ગરબાનું આયોજન કરાયું છે, જેમાં ખેલૈયાઓ ઉત્સાહપૂર્વક ભાગ લેશે. સમગ્ર જિલ્લામાં ભક્તિ અને ઉત્સવનું વાતાવરણ છવાયું છે.

મહીસાગર જિલ્લાના લુણાવાડામાં 557 વર્ષ જૂના માં ભુવનેશ્વરી મંદિરમાં નવરાત્રી દરમિયાન 64 જોગણી કુંભની સ્થાપનાની અનોખી રાજવી પરંપરા જાળવવામાં આવી રહી છે. આ મંદિર લુણાવાડાના રાજવી પરિવારની કુળદેવીનું છે અને નવરાત્રી નિમિત્તે અહીં જવારા વાવવાની વિધિ કરવામાં આવે છે. દર વર્ષે આસો સુદ એકમના દિવસે લુણાવાડાના 44મા મહારાજા શ્રી સિદ્ધરાજસિંહ સોલંકીના હસ્તે શાસ્ત્રોક્ત વિધિ સાથે કુંભનું સ્થાપન થાય છે. સામાન્ય દિવસોમાં બંધ રહેતું આ મંદિર નવરાત્રી દરમિયાન ભક્તો માટે ખુલ્લું મુકાય છે, જ્યાં આઠમના દિવસે હજારો શ્રદ્ધાળુઓ દર્શન કરવા આવે છે.

નવસારીના દુધિયા તળાવ પાસે આવેલા 385 વર્ષ જૂના આશાપુરી માતાજી મંદિરમાં નવરાત્રીના પ્રથમ નોરતે ભક્તોની ભારે ભીડ જોવા મળી. રવિવારની વહેલી સવારથી જ શ્રદ્ધાળુઓએ માતાજીના દર્શન કરી પરિવારની સુખાકારી અને મનોકામના પૂર્ણ થાય તેવી પ્રાર્થના કરી. આ મંદિર દક્ષિણ ગુજરાતના અનેક પરિવારોની આસ્થાનું કેન્દ્ર છે. ગાયકવાડી શાસનકાળ સાથે જોડાયેલી લોકવાયકા મુજબ, માતાજીએ સ્વપ્નમાં દર્શન આપી મૂર્તિ હોવાની જાણ કરી હતી, જેના આધારે મંદિરની સ્થાપના થઈ. અહીં માતાજીની મૂર્તિ સાથે ભગવાન ગણેશજી અને માર્કંડેય ઋષિ પણ બિરાજમાન છે, જે મંદિરને વિશિષ્ટ ધાર્મિક ઓળખ આપે છે.

આગામી 11 ઓક્ટોબરે નવરાત્રીના પ્રથમ નોરતે, ખોડલધામ ટ્રસ્ટ-કાગવડ દ્વારા 16મી પરંપરાગત પદયાત્રાનું આયોજન કરાયું છે. રવિવારે સવારે 9 કલાકે ટ્રસ્ટના ચેરમેન નરેશભાઈ પટેલની આગેવાનીમાં કાગવડ ગામથી ખોડલધામ મંદિર સુધી હજારો શ્રદ્ધાળુઓ જોડાશે. મંદિરે પહોંચ્યા બાદ મહાઆરતી, હવન અને ધ્વજારોહણ સાથે નવરાત્રી મહોત્સવનો પ્રારંભ થશે. પદયાત્રાના રૂટ પર સ્વયંસેવકો દ્વારા ફરાળ અને અલ્પાહારની વ્યવસ્થા કરાઈ છે.

રાજકોટમાં અન્વીક્ષિકી ફાઉન્ડેશન દ્વારા દિવ્યાંગ બાળકો માટે 14મા વાર્ષિક ગરબાનું આયોજન નવદુર્ગા હોલ ખાતે કરવામાં આવ્યું. આ કાર્યક્રમમાં 70 જેટલા દિવ્યાંગ બાળકોએ માતાજીની આરતી બાદ ઉત્સાહભેર ભાગ લીધો હતો. કેટલાક બાળકોને ઊભા રહેવામાં મુશ્કેલી હોવા છતાં, વાલીઓના સહયોગથી તેમણે એક તાળી, ટીટોડા સહિતના ગરબાના સ્ટેપ્સ પર રાસની રમઝટ બોલાવી હતી. સંસ્થાના ડો. ફ્લક ત્રિપાઠીએ જણાવ્યું કે, દિવ્યાંગ બાળકોને ખુશી આપવી અને તહેવારોની ઉજવણીમાં સહભાગી બનાવવાના હેતુથી આ આયોજન છેલ્લા 10-13 વર્ષથી કરવામાં આવે છે.

રાજકોટ શહેરમાં નવરાત્રિના આગમન પૂર્વે પેલેસ રોડ પર સ્થિત આશાપુરા માતાજી મંદિરને નયનરમ્ય રોશનીથી શણગારવામાં આવ્યું છે. આ મંદિરની સ્થાપના 1935માં રાજવી ધર્મેન્દ્રસિંહજી ઠાકોર દ્વારા કરવામાં આવી હતી. છેલ્લા 75 વર્ષથી અહીં નવરાત્રિ મહોત્સવની ઉજવણી થાય છે, જેમાં 9થી 12 વર્ષની બાળાઓ માટે નિઃશુલ્ક રાસ-ગરબાનું આયોજન થાય છે. ઉત્સવ દરમિયાન બાળાઓને પ્રસાદ અને લહાણી અપાય છે. મંગળવારે મોટી સંખ્યામાં ભક્તો દર્શનાર્થે આવે છે અને રાજવી પરિવાર દશેરાએ શસ્ત્રપૂજન કરે છે.

અમદાવાદમાં નવરાત્રિ દરમિયાન 'મલ્લા માતા'ની સ્થાપના કરવાની જૂની પરંપરા લુપ્ત થવાના આરે છે, પરંતુ મીઠાખળી વિસ્તારમાં 'જય અંબે યુવક મંડળ' છેલ્લા 25 વર્ષથી આ વારસાને જીવંત રાખી રહ્યું છે. આ મંડળ પરંપરાગત રીતે મોટા કદના મલ્લા માતા તૈયાર કરે છે અને આ વર્ષે 'સ્ટેચ્યુ ઓફ યુનિટી' તથા પહાડી મંદિરની થીમ સાથે આકર્ષક શણગાર કર્યો છે. નવ દિવસ દરમિયાન અહીં ભવ્ય આરતી યોજાય છે, જેમાં મોટી સંખ્યામાં ભક્તો ભાગ લે છે.

આસો નવરાત્રિના પ્રથમ નોરતે પંચમહાલ જિલ્લાના પાવાગઢ ખાતે મા મહાકાળીના દર્શન માટે ગુજરાત અને અન્ય રાજ્યોમાંથી હજારો શ્રદ્ધાળુઓ ઉમટી પડ્યા છે. વહેલી સવારે 5 વાગ્યે મંદિર ખુલતાની સાથે જ 'જય માતાજી'ના નાદથી વાતાવરણ ગુંજી ઉઠ્યું હતું. ભક્તોની સુરક્ષા અને સુવિધા માટે 1300થી વધુ પોલીસ જવાનો, 75 વિશેષ એસ.ટી. બસો અને 60 સભ્યોની મેડિકલ ટીમ ખડેપગે છે. તંત્ર દ્વારા સુગમ દર્શન માટે વ્યવસ્થાઓ ગોઠવવામાં આવી છે.

સુરેન્દ્રનગર જિલ્લાના પ્રસિદ્ધ યાત્રાધામ ચોટીલામાં આસો નવરાત્રિના પ્રથમ નોરતે મા ચામુંડાના દર્શન માટે હજારો ભક્તો ઉમટી પડ્યા હતા. વહેલી સવારથી જ સમગ્ર રાજ્યમાંથી આવેલા આશરે 20 હજારથી વધુ શ્રદ્ધાળુઓએ ડુંગર ચઢીને માતાજીના દર્શન કર્યા હતા. પ્રથમ નોરતે સવારે 4 વાગ્યે મંગળા આરતી યોજાઈ હતી અને પગથિયાનો દ્વાર આરતીના 30 મિનિટ પહેલાં ખોલવામાં આવ્યો હતો. નવરાત્રિ દરમિયાન મંદિરના સમયપત્રક મુજબ આરતી, હવન અને ભોજન પ્રસાદીનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે.

સુરત શહેરમાં નવરાત્રિના પ્રથમ નોરતે જ માતાજીના મંદિરોમાં ભક્તોની ભારે ભીડ જોવા મળી. વહેલી સવારથી અંબાજી સહિતના વિવિધ મંદિરોમાં દર્શન માટે લાંબી કતારો લાગી હતી. શહેરના 450 વર્ષ જૂના અંબાજી માતાના મંદિરમાં પણ મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ ઉમટી પડ્યા હતા. વડીલોની સાથે યુવા પેઢીમાં પણ માતાજીની આરાધના અને ઉપવાસને લઈને ઉત્સાહ જોવા મળ્યો. નવરાત્રિના પ્રારંભ સાથે જ શહેર અને દક્ષિણ ગુજરાતના વિવિધ મંદિરોને શણગારવામાં આવ્યાં છે અને ભક્તિમય માહોલ છવાયો છે. ભક્તોની સુવિધા માટે મંદિરોમાં વિશેષ વ્યવસ્થા કરાઈ હતી.

નવરાત્રિ 2026નો પ્રારંભ દેવી શૈલપુત્રીની પૂજા સાથે થઈ રહ્યો છે. હિમાલયપુત્રી મા શૈલપુત્રીની ઉપાસનાથી જીવનમાં સ્થિરતા અને મક્કમતા આવે છે. આ દિવસે કળશ પૂજા અને દુર્ગા સપ્તશતીનો પાઠ કરવામાં આવે છે. મા શૈલપુત્રી, જે દેવી સતીનું બીજું રૂપ છે, તેની પૂજા માટે શુભ મુહૂર્તમાં ઘટસ્થાપન કરી, સફેદ વસ્ત્રો ધારણ કરી, કુમકુમ, ચંદન, હળદર જેવી પૂજા સામગ્રી અર્પણ કરવી જોઈએ. સફેદ ફૂલો અને રસગુલ્લા જેવી મીઠાઈઓ ધરાવવી શુભ મનાય છે. મા શૈલપુત્રીના બીજ મંત્ર 'ह्रीं शिवायै नम:' અને 'ओम देवी शैलपुत्र्यै नमः' નો જાપ કરવો જોઈએ.

નવરાત્રિ દરમિયાન દુર્ગા સપ્તશતીના પાઠનું વિશેષ મહત્વ છે. આ પવિત્ર ગ્રંથ, જે માર્કંડેય પુરાણનો ભાગ છે અને દેવી માહાત્મ્ય તરીકે પણ ઓળખાય છે, તેમાં 13 અધ્યાય અને લગભગ 700 શ્લોક છે. પાઠ કરતા પહેલા પૂજાસ્થળની સ્વચ્છતા, સ્નાન, સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરવા, દુર્ગા કવચથી શરૂઆત કરવી, દીવો પ્રગટાવવો, આરતી કરવી, ભોગ ધરાવવો અને પ્રસાદ વહેંચવો જરૂરી છે. મંત્રોના શુદ્ધ ઉચ્ચારણ પર ધ્યાન આપવું જોઈએ. આ પાઠ કરવાથી માનસિક શાંતિ, આત્મબળમાં વધારો, સકારાત્મક વિચારો અને સુખ-સમૃદ્ધિની પ્રાપ્તિ થાય છે.

આસો નવરાત્રિના પ્રથમ નોરતે સુપ્રસિદ્ધ યાત્રાધામ ચોટીલા ખાતે માં ચામુંડાના દર્શનાર્થે હજારો ભક્તો ઉમટી પડ્યા હતા. વહેલી સવારથી જ 'જય માતાજી'ના નાદથી ડુંગર ગુંજી ઉઠ્યો હતો. 11 થી 19 ઓક્ટોબર સુધી ચાલનારા આ નવરાત્રિ મહોત્સવ દરમિયાન વિશેષ પૂજા, હવન અને શણગાર દર્શનનું આયોજન કરાયું છે. ભક્તોની સુરક્ષા અને સુવિધા માટે મંદિર ટ્રસ્ટ અને વહીવટી તંત્ર દ્વારા વન-વે ટ્રાફિક, બેરિકેડિંગ, પીવાના પાણી, છાંયડા અને મેડિકલ ટીમો જેવી વ્યવસ્થાઓ ગોઠવવામાં આવી છે. વૃદ્ધો અને અશક્ત ભક્તોને ડોળીવાળાઓ અને સુરક્ષા જવાનો દ્વારા સહયોગ અપાઈ રહ્યો છે.

આજથી શારદીય નવરાત્રિનો પ્રારંભ થયો છે, જે દરમિયાન ગુજરાતના વિવિધ પ્રસિદ્ધ મંદિરોમાં વિશેષ આયોજનો કરવામાં આવ્યા છે. અંબાજી, ચોટીલા, બહુચરાજી, હરસિદ્ધિ માતા, આશાપુરા માતા, ખોડલધામ, ભદ્રકાળી, ઉમિયા માતા અને પાવાગઢ ખાતે ભક્તો માટે વિશેષ પૂજા-અર્ચના, આરતી, ગરબા અને હવનનું આયોજન કરાયું છે. અંબાજીમાં ઘટસ્થાપન, ચોટીલામાં દંડવત પ્રણામ, બહુચરાજીમાં 'નવલખો હાર'ની શોભા, હરસિદ્ધિ માતાના ઝૂલા, આશાપુરા માતાની પતરીવિધિ, ખોડલધામમાં પદયાત્રા અને ધ્વજારોહણ, ભદ્રકાળીમાં ચાંદીનું છત્ર, ઉમિયા માતાના માંડવી અને પાવાગઢમાં અખંડ જ્યોત પ્રગટાવવાની પરંપરા જેવા અનેક ધાર્મિક કાર્યક્રમો યોજાશે. આ તમામ મંદિરોમાં દર્શનનો સમય પણ લંબાવવામાં આવ્યો છે.

શક્તિપીઠ અંબાજી મંદિરમાં નવરાત્રિ પર્વનો ઉત્સાહભેર પ્રારંભ થયો છે. પ્રથમ દિવસે શાસ્ત્રોક્ત મંત્રોચ્ચાર અને વૈદિક વિધિ સાથે ઘટસ્થાપન વિધિ સંપન્ન થઈ, જેમાં બનાસકાંઠા કલેક્ટર અને મંદિર ટ્રસ્ટના ચેરમેન ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. તેમણે માતાજીની પૂજા-અર્ચના કરી અને પવિત્ર ઝવેરા વવવામાં આવ્યા. આગામી નવ દિવસ સુધી વિવિધ ધાર્મિક અનુષ્ઠાનો યોજાશે. દેશ-વિદેશથી આવતા લાખો માઈભક્તો માટે મંદિર ટ્રસ્ટ અને વહીવટી તંત્ર દ્વારા ઉત્તમ વ્યવસ્થાઓ ગોઠવવામાં આવી છે.

ગુજરાતના પ્રસિદ્ધ યાત્રાધામ બહુચરાજી શક્તિપીઠ ખાતે નવરાત્રિ મહોત્સવનો ભક્તિસભર વાતાવરણમાં પ્રારંભ થયો છે. પ્રથમ નોરતે વૈદિક મંત્રોચ્ચાર અને શાસ્ત્રોક્ત વિધિ સાથે ઘટસ્થાપન કરવામાં આવ્યું. વિદ્વાન બ્રાહ્મણોની ઉપસ્થિતિમાં મા બહુચરાજી સમક્ષ વિશેષ પૂજા-અર્ચના કરવામાં આવી. નવરાત્રિ દરમિયાન વિવિધ ધાર્મિક અનુષ્ઠાનો અને પૂજા-વિધિઓનું આયોજન કરાયું છે. મંદિર ટ્રસ્ટ દ્વારા તમામ શ્રદ્ધાળુઓને માતાજીના દર્શન કરી આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કરવા આમંત્રણ અપાયું છે.

આસો નવરાત્રિના પ્રથમ નોરતે પંચમહાલ જિલ્લાના જગવિખ્યાત પાવાગઢ ખાતે શક્તિપીઠમાં ભક્તિનો અદ્ભુત માહોલ જોવા મળ્યો. પ્રથમ નોરતું અને રવિવારની રજાના સંયોગે વહેલી સવારથી જ માં મહાકાળીના દર્શન માટે હજારો-લાખો શ્રદ્ધાળુઓ ઉમટી પડ્યા હતા. મંગળા આરતીના દર્શન કરી ભક્તોએ ધન્યતા અનુભવી. ગુજરાત ઉપરાંત મધ્યપ્રદેશ, રાજસ્થાન અને મહારાષ્ટ્ર જેવા પડોશી રાજ્યોમાંથી પણ મોટી સંખ્યામાં ભક્તો આવ્યા હતા. વહીવટી તંત્ર અને પોલીસ દ્વારા ભીડને ધ્યાનમાં રાખી ચુસ્ત સુરક્ષા અને સુચારુ વ્યવસ્થા ગોઠવવામાં આવી હતી.

નવરાત્રીના તહેવાર પહેલાં ઘરમાં પૂજા સામગ્રી અને પિત્તળના વાસણોની સફાઈ કરવી સામાન્ય છે. વર્ષો જૂની પિત્તળની થાળી, લોટો, દીવો અને ઘંટડી પર જામતી કાળાશ અને ડાઘ દૂર કરવા માટે લીંબુ-મીઠું, આમલી, લોટ-મીઠું-વિનેગર, બેકિંગ સોડા જેવા ઘરેલું ઉપાયો અજમાવી શકાય છે. જોકે, કોઈપણ ઉપાય કરતાં પહેલાં વાસણની સપાટી પર પરીક્ષણ કરવું અને કોટિંગવાળા વાસણો પર સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે. સામાન્ય સફાઈ માટે હૂંફાળા પાણી અને ડિશવૉશિંગ લિક્વિડનો ઉપયોગ પણ અસરકારક છે. યોગ્ય પદ્ધતિ અને કાળજીથી વાસણોની ચમક જાળવી શકાય છે.