ગુસ્સો એ સામાન્ય માનસિક સ્થિતિ છે, પણ તેની અસર શરીર પર પણ થાય છે. ગુસ્સા વખતે શરીરમાં એડ્રેનાલિન હોર્મોન વધે છે, જે શરીરને પ્રતિક્રિયા માટે તૈયાર કરે છે. આ કારણે હૃદયના ધબકારા વધી શકે છે અને રક્તપ્રવાહમાં ફેરફાર થાય છે. ચહેરા તરફ રક્તપ્રવાહ વધવાથી ચહેરો લાલ દેખાય છે અને શરીરનું તાપમાન પણ વધે છે. આ ફેરફારોને કારણે ગુસ્સામાં ચહેરો લાલ અને શરીર ગરમ લાગે છે.

ન્યૂઝીલેન્ડની ‘બર્ડ ઓફ ધ યર’ ચૂંટણીમાં બ્લેક રોબિન, સ્થાનિક ભાષામાં ‘કાકારુઇયા’, વિજેતા બન્યું છે. આ સ્પર્ધા માત્ર પક્ષીઓની સુંદરતા માટે નથી, પરંતુ લુપ્ત થતી પ્રજાતિઓના સંરક્ષણ અંગે જાગૃતિ ફેલાવવા માટે છે. 1.05 લાખથી વધુ મત પડ્યા, જેમાં બ્લેક રોબિને કાકાપો અને કારેઆરેઆ જેવા પક્ષીઓને હરાવ્યા. 1980માં માત્ર 5 બ્લેક રોબિન બચ્યા હતા, જે હવે 350 સુધી પહોંચ્યા છે. આ જીત વન્યજીવ સંરક્ષણમાં એક ચમત્કારિક વાપસી દર્શાવે છે.

અમેરિકાએ દુર્લભ બીમારીઓની સારવાર માટે ભારત સહિત ૧૯ દેશોમાંથી આયાત થતી અમુક દવાઓ પરનો ટેરિફ શૂન્ય કરવાની જાહેરાત કરી છે. પ્રમુખ ટ્રમ્પ પહેલાં અનેક દેશોને ૧૦૦ ટકા ટેરિફની ધમકી આપી રહ્યા હતા, પરંતુ આ નિર્ણયથી લોકોને રાહત મળશે. આ શૂન્ય ટેરિફમાં દુર્લભ બીમારીઓની દવાઓ, વાંઝીયાપણાની સારવાર, સેલ થેરેપી, જીન થેરેપી, અને એન્ટીબોડી-ડ્રગ કંજુગેટ્સ (ADC) જેવી દવાઓનો સમાવેશ થાય છે. આ સાથે, તેના સંબંધિત ઘટકો પર પણ ટેરિફ લાગુ પડશે નહીં.

જામનગરમાં 108 ઈમરજન્સી સેવાની ટીમે અદભૂત સમયસૂચકતા અને તબીબી કુશળતા દર્શાવી, ચાલુ એમ્બ્યુલન્સમાં સફળ ડિલિવરી કરાવી માતા અને નવજાત શિશુને સુરક્ષિત રાખ્યા. લાલપુર તાલુકાના રંગપર વાડી વિસ્તારમાં 22 વર્ષીય જમનાબેનને 7મો મહિનો ચાલતો હતો ત્યારે અચાનક પ્રસૂતિ પીડા ઉપડતાં 108ને જાણ કરાઈ. હાઈ રિસ્ક કેસ હોવાથી જામનગર સિવિલ હોસ્પિટલ લઈ જવાતી વખતે રસ્તામાં જ EMT હરેશ ઠાકોરે ઓન-લાઇન માર્ગદર્શન હેઠળ સફળ નોર્મલ ડિલિવરી કરાવી.

અંબાજીના ભાદરવી પૂનમ મહામેળા દરમિયાન 108 એમ્બ્યુલન્સ સેવાએ 8 દિવસમાં 730 માઈભક્તોને તાત્કાલિક સારવાર આપી. 43 લાખથી વધુ ભક્તોની અવરજવર વચ્ચે 18 એમ્બ્યુલન્સ અને 90 EMT-પાઈલોટની ટીમે અવિરત સેવા આપી. આ સેવા દરમિયાન રોડ અકસ્માત, પેટમાં દુખાવો, પડી જવા, તાવ, છાતીમાં દુખાવો અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ જેવા 730 ઈમરજન્સી કેસમાં તાત્કાલિક અને જીવનરક્ષક સારવાર પૂરી પાડવામાં આવી.

ઇજિપ્તના રણ અને પર્વતમાળાઓ વચ્ચે આવેલું સેન્ટ કેથરીન, ઇસ્લામ, ખ્રિસ્તી અને યહૂદી ધર્મોનું મિલનસ્થળ છે. 1577 મીટરની ઊંચાઇએ આવેલું આ સ્થળ 2002માં યુનેસ્કો દ્વારા વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ જાહેર થયું. સંત હેલેનાએ 337માં ચર્ચ અને આશ્રયસ્થાન બનાવ્યું, જ્યારે જસ્ટિનિયન પ્રથમે 527-565માં તેને કિલ્લા જેવા મઠમાં ફેરવ્યું. 9મી સદીમાં સેન્ટ કેથરીનના અવશેષો મળ્યા બાદ આ સ્થળ પ્રખ્યાત થયું. મઠની દીવાલો 15-25 મીટર ઊંચી અને 2-3 મીટર જાડી છે. 1400થી વધુ વર્ષોથી અહીં સંતો રહે છે અને બાયઝેન્ટાઇન પરંપરાઓ જાળવી રાખે છે. અહીં વિશ્વની સૌથી જૂની ખ્રિસ્તી હસ્તપ્રતો અને દુર્લભ પુસ્તકોનો સંગ્રહ છે.

મહાભારતના `શાંતિપર્વ'માં પિતામહ ભીષ્મ યુધિષ્ઠિરને શીખવે છે કે વિરોધીઓ કે શત્રુઓ સામે ક્યારેય ક્રોધાવેશમાં આવી અસભ્ય વર્તન ન કરવું જોઈએ. આ માત્ર નબળાઈ અને અસુરક્ષા દર્શાવે છે. તેના બદલે, વ્યક્તિગત કે જાહેરમાં મુલાકાત વખતે ઋજુતા, નમ્રતા અને ગ્રેસ સાથે વ્યવહાર કરવો એ શક્તિ અને પરિપક્વતાની નિશાની છે. વૃક્ષની જેમ, જે કુહાડીને પણ છાંયો આપે છે, તેમ લીડરે પણ પોતાના પ્રતિસ્પર્ધી સામે સંયમ જાળવવો જોઈએ. આ આત્મવિશ્વાસ અને મેચ્યોરિટી દર્શાવે છે, જે આધુનિક કોર્પોરેટ અને રાજકીય જગતમાં પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

પક્ષીઓ એટલે નાજુક અને ઉડતા જીવોની કલ્પના સામાન્ય છે, પરંતુ વિશ્વમાં કેટલાક પક્ષીઓ અત્યંત ભારે હોય છે. આ ટોપ 5 વજનદાર પક્ષીઓમાં શાહમૃગ (156 કિલોગ્રામ), દક્ષિણ કાસોવરી (80-85 કિલોગ્રામ), ઇમુ (50-55 કિલોગ્રામ), સમ્રાટ પેંગ્વિન (45 કિલોગ્રામ) અને ગ્રેટર રિયા (15-40 કિલોગ્રામ) નો સમાવેશ થાય છે. આ પક્ષીઓ તેમના વિશાળ શરીરને કારણે ઉડવાને બદલે દોડવા, તરવા અથવા ચાલવા માટે અનુકૂળ બન્યા છે, જે કુદરતની વિવિધતા દર્શાવે છે.

મધ્યપ્રદેશમાં નર્મદા નદીનું પાણી સોન બેઝિન સુધી પહોંચાડવા માટે એક અદભૂત એન્જિનિયરિંગ સિદ્ધિ હાંસલ કરવામાં આવી છે. ભારતના વૈજ્ઞાનિકોએ લગભગ ૧૧.૯૫ કિલોમીટર લાંબી ગુરુત્વાકર્ષણ-ફ્લો ટનલનું નિર્માણ પૂર્ણ કર્યું છે. આ ટનલ પર્વતની આરપાર બનાવવામાં આવી છે અને પાણીને આગળ ધકેલવા માટે કોઈ પંપની જરૂર નથી, જે તેને ભારતની પ્રથમ અને સૌથી લાંબી ગ્રેવિટી-ફ્લો ટનલ બનાવે છે. આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વિંધ્યાચળ પર્વતમાળાના કારણે પાણીની તંગીનો સામનો કરી રહેલા વિસ્તારોની ખેતીને સિંચાઈ માટે પાણી પૂરું પાડવાનો છે.

મલેરિયા જેવા રોગો જો ક્રોનિક (જૂના) બની જાય તો તેનો ઉપચાર મુશ્કેલ બને છે. ક્રોનિક તાવમાં મંદ તાવ, પ્લીહાવૃદ્ધિ (enlargement of spleen), યકૃતવૃદ્ધિ (enlargement of liver), મંદાગ્નિ, રક્તાલ્પતા અને વજન ઘટવું જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે. લાંબા સમયની ઉપેક્ષા બરોળ અને યકૃતના કાર્યમાં વિક્ષેપ પાડે છે, જેનાથી ત્વચા પાંડુ વર્ણની બને છે. કડુ, કરિયાતું, ગળો, લીમડાની અંતર છાલ અને સૂંઠના મિશ્રણનો ઉકાળો દિવસમાં બે વખત તાજો બનાવી પીવાથી આ જૂના તાવમાંથી રાહત મળે છે.

વાસણો પર નામ કોતરવાની પ્રથા પ્રાચીન કાળથી ચાલી આવે છે, જે માત્ર માલિકી સ્પષ્ટ કરવા પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ સ્મૃતિઓ અને પરિવારના ઇતિહાસનો ભંડાર પણ છે. મેસોપોટેમિયાથી શરૂ થયેલી આ પ્રથા, ભારતમાં પણ કુટુંબિક સંપત્તિ અને વારસો દર્શાવવા માટે તાંબા અને પિત્તળનાં વાસણો પર હાથથી કોતરણી સ્વરૂપે વિકસિત થઈ. 15મી સદીમાં યુરોપમાં બ્યુરિન ટેક્નોલોજીના આગમનથી આ કોતરણી વધુ સુલભ બની. ઔદ્યોગિકીકરણ સાથે, સંપત્તિની સુરક્ષા અને વ્યવહારિકતા માટે નામ કોતરવાની પ્રથા વધુ પ્રચલિત બની.

માનવ શરીરમાં અબજો કોષો વસે છે, જેમનું આયુષ્ય, કદ અને કાર્ય જુદા જુદા હોય છે. રક્તકણો થોડા દિવસો જીવે છે, જ્યારે ન્યુરોન્સ આજીવન કાર્યરત રહે છે. શરીરના પોતાના કોષો કરતાં બેક્ટેરિયા જેવા મહેમાન કોષોની સંખ્યા વધુ હોય છે, જે આપણા પાચનતંત્રમાં મુખ્યત્વે રહે છે. દરેક કોષ શરીરના એક જવાબદાર નાગરિકની જેમ કાર્ય કરે છે, જે પોતાના સ્વભાવ અને કર્તવ્યનું પાલન કરે છે. કોષોના અનિયંત્રિત વિકાસને કેન્સર કહેવાય છે, જે એક અપવાદ છે.

રાજકોટ જિલ્લાની પાંચ મુખ્ય સરકારી હોસ્પિટલમાં વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ દરમિયાન ૪,૩૩૫ દર્દીઓએ જીવ ગુમાવ્યો. આ મૃત્યુમાં શ્વસનતંત્રના રોગો, બ્લડપ્રેશર, બાળકોના રોગો અને અકસ્માત-ઈજા-હિંસાના કેસો મુખ્ય છે. કુલ મૃત્યુના લગભગ ૭૭% મૃત્યુ આ ચાર શ્રેણીમાં નોંધાયા છે. શ્વસનતંત્રના રોગો, બાળરોગો, અને અકસ્માત-ઈજા-હિંસાના કેસો મૃત્યુના મોટા કારણોમાં સામેલ છે. હૃદયરોગ, કેન્સર, અને અન્ય બિનચેપી રોગોથી થતા મૃત્યુ પણ ચિંતાનો વિષય છે.

ડો. બ્રાયન એલ. વાઇસનું પુસ્તક 'Many Lives, Many Masters' એક મનોચિકિત્સકના અસાધારણ અનુભવનું વર્ણન કરે છે. ચિંતાથી પીડાતી દર્દી કેથરિન, હિપ્નોસિસ દરમિયાન તેના પૂર્વજન્મની ઘટનાઓ અને 'The Masters' નામના આધ્યાત્મિક સત્તાઓના સંદેશાઓ કહેવા લાગી. કેથરિન દ્વારા ડો. વાઇસના મૃત દીકરા વિશેની અંગત વિગતો જણાવતા, મનોચિકિત્સકની જીવન, મૃત્યુ અને ચેતના વિશેની સમજ બદલાઈ ગઈ. આ પુસ્તક પુનર્જન્મની શક્યતા અને માનવ મનની માયાજાળ વચ્ચે રસપ્રદ પ્રશ્ન ઊભો કરે છે.

ભારતની UNESCO વર્લ્ડ હેરિટેજ ટેન્ટેટિવ લિસ્ટમાં પાંચ નવી સાઇટ્સનો ઉમેરો થયો છે. આમાં મધ્ય પ્રદેશની ઉદયગિરિ ગુફાઓ, બાઘ ગુફા ચિત્રકળા, ગિન્નૌરગઢ કિલ્લો, અને ચંબલ ખીણના બટેશ્વર મંદિરોનો સમાવેશ છે. પાંચમી એન્ટ્રી મહાત્મા ગાંધીના સત્યાગ્રહના વિકાસને દર્શાવતી ભારત અને દક્ષિણ આફ્રિકાની સંયુક્ત ‘Sites of Satyagraha’ છે. આ ઉમેરા સાથે, ભારતના કુલ 78 સ્થળો હવે UNESCOની ટેન્ટેટિવ યાદીમાં છે. આ યાદી ભવિષ્યમાં વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટનો દરજ્જો મેળવવા માટેનો પ્રથમ પડાવ છે.

ગાંધીનગરની Gujarat National Law University (GNLU)માં ગંભીર આરોગ્ય સંકટ સર્જાયું છે. વિદ્યાર્થી મંડળના સર્વે મુજબ, 177 વિદ્યાર્થીઓ બીમાર પડ્યા છે, જેમાં ડેન્ગ્યુના 93, ટાઇફોઇડના 10, વાયરલ ચેપના 58, ફૂડ પોઇઝનિંગના 20 અને અન્ય 19 કેસનો સમાવેશ થાય છે. યુનિવર્સિટી પ્રશાસનની પીવાના પાણીની સુરક્ષા, ખોરાકની સ્વચ્છતા અને ગટર વ્યવસ્થા જાળવણીમાં બેદરકારી હોવાનો વિદ્યાર્થી મંડળે આરોપ મૂક્યો છે. તંત્ર માત્ર સલાહ આપી રહ્યું છે, માળખાકીય સુધારણા કરતું નથી. આ પરિસ્થિતિએ મૂળભૂત સુવિધાઓની નિષ્ફળતા ઉજાગર કરી છે.

ચંદીગઢની એક મહિલા ઝૂ કીપર ૧૧૪ કિ.ગ્રા. વજનના મગર 'ડાર્થ'ને બાળકની જેમ હાથમાં ઝૂલાવે છે, જે જોઈને સૌ કોઈ આશ્ચર્યચકિત થઈ જાય છે. આ મહિલાએ જણાવ્યું કે ડાર્થ સાથે તેના વર્ષોથી કુટુંબીજન જેવા સંબંધો બંધાઈ ગયા છે અને તેમની વચ્ચે અતૂટ વિશ્વાસ છે. આ અનોખા સંબંધોનો વિડીયો ઈન્સ્ટાગ્રામ પર શેર કરવામાં આવ્યો છે, જેના પર લોકોએ પ્રચંડ, બહાદૂર અને અકલ્પ્ય જેવા શબ્દોમાં પ્રતિક્રિયા આપી છે. ઝૂ કીપરે અન્ય પ્રાણીઓ સાથે પણ પ્રેમ અને વિશ્વાસ કેળવવાની સલાહ આપી છે, પરંતુ સાવચેતી રાખવાનું પણ જણાવ્યું છે.

ઉત્તર પ્રદેશના રસ્તાઓ પર 308 પૈડાં ધરાવતી 200 ટન વજનની 'બાહુબલી' ટ્રક વાઇરલ થઈ છે. આ વિશાળ ટ્રકમાં બેલ્જિયમથી આવેલું 100 ફૂટ લાંબુ ઇન્ડસ્ટ્રીયલ વેક્યુમ બોઇલર છે, જે ઝારખંડ અને બિહાર થઈને લખીમપુર ખેરી જઈ રહ્યું છે. અહીં એશિયાનો પ્રથમ બાયોપ્લાસ્ટિક (PLA) પ્લાન્ટ બનશે. રસ્તાઓને નુકસાનથી બચાવવા અને વજન સમાન રીતે વહેંચવા માટે આ ખાસ ડિઝાઇન કરાયેલ Volvo મલ્ટી-એક્સલ મોડ્યુલર હાઇડ્રોલિક ટ્રેલરનો ઉપયોગ થયો છે. સુરક્ષિત સફર માટે 3 ઝોન અને 8 પોલીસ સ્ટેશન સતર્ક છે.

મુંબઇમાં ડેન્ગ્યૂ અને મલેરિયાના વધતા જતા કેસને ધ્યાનમાં લઇ BMC દ્વારા હાથ ધરાયેલી મચ્છર વિરોધી ઝુંબેશમાં સપ્ટેમ્બરના પહેલા પખવાડિયામાં 15,143 બ્રીડિંગ સ્પોટ મળ્યાં, જે દરરોજ ૧૦૦૦થી વધુ દર્શાવે છે. આ સમયગાળામાં 2097 મલેરિયા, 14 ડેન્ગ્યૂ અને 14 ચિકનગુનિયાના કેસ નોંધાયા હતા. BMCએ 5.94 લાખ ઘરોનો સર્વે કર્યો અને 32114 સંદિગ્ધ લોકોના બ્લડ સેમ્પલ લીધા. પાણીના ડ્રમ, ટાયર, ભંગાર જેવી જગ્યાઓએ બ્રીડિંગ સ્પોટ મળ્યા. 20,713 મકાનો અને 3.21 લાખ ઝૂંપડપટ્ટી વિસ્તારોમાં ફોગિંગ કરાયું. લોકોને પાણી ભરી ન રાખવાની સલાહ અપાઈ.

કેન્સરની દવાઓની અસહ્ય કિંમતો અંગે સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર સામે નારાજગી વ્યક્ત કરી છે. દવા વિક્રેતાને મળતી મૂળ કિંમત અને દર્દીઓ પાસેથી વસૂલાતી છૂટક કિંમત વચ્ચેના મોટા તફાવત પર અદાલતે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે. જસ્ટિસ સંદીપ મહેતાએ જણાવ્યું કે ₹27,000 MRP ધરાવતી કેન્સરની દવા વિક્રેતાને માત્ર ₹3000માં મળે છે. આ તોતિંગ તફાવત શા માટે છે અને ભાવ નિયંત્રણના દાયરામાંથી આવી દવાઓને બહાર શા માટે રખાઈ છે, તેવા સવાલો સુપ્રીમ કોર્ટે સરકારને પૂછ્યા છે.

ગુજરાતના ગીર સોમનાથ જિલ્લાના વેરાવળ તાલુકાના આદ્રી અને ઉમરેઠી ગામોએ બાળકોના આરોગ્યને ધ્યાનમાં રાખીને ફેક્ટરીમાં બનતા બિનઆરોગ્યપ્રદ પેકેજ્ડ ફૂડ એટલે કે 'પડીકા' પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો અનોખો નિર્ણય લીધો છે. આ ગ્રામ પંચાયતોએ સર્વસંમતિથી ઠરાવ પસાર કર્યો છે, જેના કારણે ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં બાળકોની ખાવા-પીવાની આદતોમાં સુધારો થશે. સ્થાનિક મહિલાઓ ઘરે સ્વચ્છ અને પૌષ્ટિક નાસ્તો તૈયાર કરશે, જે બાળકોને તાજો ખોરાક પૂરો પાડશે અને ગ્રામીણ મહિલાઓને સ્થાનિક રોજગારી પણ મળશે.

હૃદય, શરીરનો અવિરત પંપ, મુઠ્ઠી જેવડું હોવા છતાં જીવનનું અમૂલ્ય અંગ છે. તે દરરોજ લગભગ એક લાખ વખત ધબકી, 7570 લિટર લોહી પંપ કરે છે. આ સ્નાયુમય અંગ 2.5 અબજથી વધુ વખત ધબકી 20 કરોડ લિટરથી વધુ લોહીનું પરિભ્રમણ કરે છે. હૃદય શરીરના દરેક અંગ સુધી ઓક્સિજન અને પોષક તત્વો પહોંચાડે છે. નિયમિત કસરત, સંતુલિત આહાર અને ધૂમ્રપાનથી દૂર રહેવું તેના સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

હોટલ રૂમમાં સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે, રૂમમાં પહોંચ્યા બાદ એલાર્મ ક્લોક, USB ચાર્જર, સ્વિચબોર્ડ, સ્મોક ડિટેક્ટર, ફોટો ફ્રેમ, અરીસા જેવી વસ્તુઓ ધ્યાનથી તપાસવી. કોઈપણ અસામાન્યતા, નાનું લેન્સ અથવા શંકાસ્પદ વસ્તુ દેખાય તો તેને અવગણશો નહીં. રૂમ અંધારું કરીને LED લાઈટ અથવા સ્માર્ટફોન કેમેરા વડે infrared પ્રકાશ તપાસી શકાય છે. બેડરૂમ અને બાથરૂમમાં ખાસ ધ્યાન આપવું. શંકા જણાય તો રૂમ બદલવો અથવા મેનેજમેન્ટ/પોલીસને જાણ કરવી.

વિશ્વ હૃદય દિન, 29 સપ્ટેમ્બર, હૃદય સ્વાસ્થ્ય અંગે જાગૃતિ લાવે છે. ભલે મુઠ્ઠી જેટલું, હૃદય સતત લોહી પરિભ્રમણ કરે છે. આરામમાં 60-100 Heart Rate સામાન્ય છે, જે ઉંમર, કસરત, તણાવ પર આધાર રાખે છે. આરામમાં હૃદય 5 લિટર/મિનિટ લોહી પંપ કરે છે. ગર્ભમાં જ શરૂ થતું હૃદય, SA node જેવા પેસમેકરથી ચાલે છે. હૃદયને પણ ઓક્સિજન જોઈએ, જે કોરોનરી ધમનીઓ પૂરી પાડે છે. સ્વસ્થ જીવનશૈલી, આહાર, કસરત, ઊંઘ, તણાવ નિયંત્રણ હૃદય માટે અત્યંત જરૂરી છે.

ગુજરાતમાં હૃદયરોગની સમસ્યા ગંભીર બની રહી છે. વર્ષ 2023 થી 2026 દરમિયાન 3.04 લાખથી વધુ દર્દીઓ નોંધાયા છે, જેમાં 59.51% પુરુષો અને 43.22% મહિલાઓ છે. 51 થી 60 વર્ષની વયજૂથમાં 21.17% દર્દીઓ જોવા મળ્યા છે. બાળકો અને કિશોરોમાં પણ હૃદયરોગના કેસો વધી રહ્યા છે, જેમાં 11 થી 20 વર્ષના 12225 દર્દીઓ અને 416 નવજાત શિશુઓનો સમાવેશ થાય છે. અમદાવાદમાં સૌથી વધુ 28% કેસ નોંધાયા છે. તણાવ, અઘટન જીવનશૈલી અને મોડી રાત્રે ખાણી-પીણી જેવા કારણો આ વધારા માટે જવાબદાર છે.

WHO અને UNICEFના નવા રિપોર્ટ મુજબ, ભારતમાં શાળાઓમાં સ્વચ્છતા સેવાઓનો અભાવ ચિંતાજનક છે. 2025માં વિશ્વભરમાં 24.4 કરોડ બાળકો શાળામાં સ્વચ્છતા સુવિધાઓથી વંચિત હતા, જેમાંથી 5 કરોડ ભારતમાં હતા. આ આંકડો વિશ્વમાં સૌથી વધુ છે. રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે ભારતમાં સ્વચ્છતા સેવાઓ વિનાની શાળાઓમાં 14% ઘટાડો થયો છે, પરંતુ હજુ પણ મોટી સંખ્યામાં બાળકોને સુવિધાઓ મળતી નથી. ટકાઉ વિકાસ લક્ષ્યો હેઠળ, 2030 સુધીમાં દરેક બાળક માટે ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ અને સ્વચ્છ પાણી-સ્વચ્છતા સુનિશ્ચિત કરવાનો હેતુ છે.

શું તમને ક્યારેય ઊંઘમાં જતી વખતે ઊંચાઈ પરથી પડી ગયા હોવાની લાગણી થઈ છે? આ ઘટનાને Hypnic Jerk કહેવાય છે, જે Sleep Start અથવા Hypnagogic Jerk તરીકે પણ ઓળખાય છે. જ્યારે શરીર આરામની સ્થિતિમાં જાય છે અને મગજ ઊંઘ તરફ વધે છે, ત્યારે સ્નાયુઓમાં અચાનક હલનચલન થાય છે, જેનાથી ઝટકો અનુભવાય છે. આ સામાન્ય છે. થાક, તણાવ, અને કેફીન પણ તેના કારણ બની શકે છે. મગજ અને શરીરમાં થતા ફેરફારો આ લાગણી માટે જવાબદાર હોઈ શકે છે.

જ્યારે બાળકો અચાનક ભાવનાત્મક રીતે અસ્થિર થઈ જાય છે, ત્યારે મોટાભાગના વાલીઓ ગુસ્સે થઈ જાય છે. જોકે, વિજ્ઞાન દર્શાવે છે કે આ બાળકના મગજમાં થતી પ્રક્રિયા છે. બાળકના મગજનો એમિગ્ડાલા (amygdala) ભાગ ભય અને ક્રોધ જેવી લાગણીઓનું નિયંત્રણ કરે છે, જ્યારે પ્રીફ્રન્ટલ કોર્ટેક્સ (prefrontal cortex) તર્કનું નિયમન કરે છે. નાના બાળકોમાં પ્રીફ્રન્ટલ કોર્ટેક્સ અપરિપક્વ હોવાથી, તેઓ લાગણીઓના ભારે દબાણ હેઠળ આવી જાય છે. આવા સમયે, શાંત હાજરી અને કો-રેગ્યુલેશન (co-regulation) દ્વારા બાળકને શાંત પાડવું મહત્વપૂર્ણ છે. બાળકની અસહાયતાને સમજીને, લાગણીઓને દબાવવાને બદલે તેને સમજવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ.

ડો. વિજય દવે જણાવે છે કે મેનોપોઝ પછી સ્ત્રીઓમાં હાર્ટ એટેકનું જોખમ પુરુષો જેટલું અથવા વધુ થઈ શકે છે. યુવાન સ્ત્રીઓમાં ઇસ્ટ્રોજન હોર્મોન રક્ષણ આપે છે, પરંતુ મેનોપોઝ બાદ તેનું સ્તર ઘટતાં જોખમ વધે છે. સ્ત્રીઓની નાની રક્તવાહિનીઓમાં બ્લોકેજ થાય છે જે એન્જિયોગ્રાફીમાં સહેલાઈથી પકડાતા નથી. ડાયાબિટીસ, માનસિક તાણ, ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન હાઈ બ્લડપ્રેશર જોખમ વધારે છે. લક્ષણોમાં છાતીના દુખાવાને બદલે થાક, જડબાં/પીઠમાં દુખાવો, શ્વાસ ચઢવો, ઉબકા, ઠંડો પરસેવો વગેરે હોઈ શકે છે. નિયમિત તપાસ અને સ્વસ્થ જીવનશૈલી અપનાવો.

વિશ્વ હૃદય દિવસ નિમિત્તે, પોરબંદર જિલ્લામાં છેલ્લા 15 મહિનામાં હાર્ટ એટેકના બનાવોમાં 38.64% નો નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો છે. સરકારી આંકડા દર્શાવે છે કે જૂન 2025માં 69 દર્દીઓ સામે ઓગસ્ટ 2026માં 136 દર્દીઓ દાખલ થયા છે, જે ચિંતાજનક છે. મોટી ઉંમરના લોકોની સાથે હવે યુવાવર્ગમાં પણ હાર્ટ એટેકના કેસ વધી રહ્યા છે. આ વધારાના કારણો પર સંશોધનની જરૂર છે.