‘તારક મહેતા કા ઉલ્ટા ચશ્મા’ ફેમ અભિનેત્રી મુનમુન દત્તાએ પોતાના મુંબઈ સ્થિત આલીશાન ઘરમાં નવરાત્રિ પૂજાનું આયોજન કર્યું. તેણે સોશિયલ મીડિયા પર ઘરની સુંદર સજાવટ અને પૂજાની ઝલક શેર કરી. આ પ્રસંગે તેણે પરંપરાગત વાદળી સાડી પહેરી હતી. મુનમુન દત્તાએ કારકિર્દીમાં આર્થિક સંઘર્ષ બાદ સફળતા મેળવી મુંબઈમાં ઘર ખરીદ્યું છે.

શારદીય નવરાત્રિ 11 ઓક્ટોબરથી શરૂ થઈ છે, જેમાં માતાજીના નવ સ્વરૂપોની પૂજા થાય છે. ઘટસ્થાપન બાદ અખંડ દીપક રાખનાર વ્યક્તિએ ઘર બંધ ન છોડવું અને પૂજા સ્થાન સ્વચ્છ રાખવું. નવરાત્રિ દરમિયાન નખ કાપવા, મુંડન કરાવવું, શેવિંગ કરવું, લસણ-ડુંગળી અને મીઠાનો ત્યાગ કરવો, કાળા કપડાં ન પહેરવા અને સિલાઈ કામ ટાળવું જોઈએ. દિવસ દરમિયાન સૂવું પણ વર્જિત છે. અનુષ્ઠાન માટે સમય, આસન અને સમયગાળામાં સમાનતા જાળવવી જરૂરી છે.

નવરાત્રી 11 ઓક્ટોબર 2026 થી શરૂ થઈ છે. આ દરમિયાન માતા દુર્ગાની પૂજામાં દીવાનું વિશેષ મહત્વ છે. શાસ્ત્રો અનુસાર, નવરાત્રીના 9 દિવસ અખંડ દીવા માટે ગાયના શુદ્ધ દેશી ઘીનો ઉપયોગ કરવો શ્રેષ્ઠ છે, કારણ કે તેને પવિત્રતાનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે. સંકટો અને નકારાત્મકતા દૂર કરવા તલના તેલનો દીવો પણ શુભ ગણાય છે. દીવો પ્રગટાવવાથી ઘરમાં સકારાત્મક ઉર્જા આવે છે અને સુખ-સમૃદ્ધિ વધે છે.

નવરાત્રિના ચોથા દિવસે મા દુર્ગાના ચોથા સ્વરૂપ મા કુષ્માંડાની પૂજા કરવામાં આવે છે. આ દિવસે ભક્તો દેવીની ઉપાસના કરીને સાહસ, આરોગ્ય, યશ અને સમૃદ્ધિની કામના કરે છે. પૂજાવિધિમાં સવારે સ્નાન કરી સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરી, કળશ પૂજન બાદ માતાનું ધ્યાન ધરી, જળ, અક્ષત, કુમકુમ, પુષ્પ અને લાલ વસ્ત્રો અર્પણ કરાય છે. મા કુષ્માંડાને કોળું, કેસરવાળો હલવો, પીળી મીઠાઈઓ અને ફળોનો ભોગ ધરાવાય છે.

ઈરાનના શિરાઝ શહેરમાં ભારતીય ક્રાંતિકારી અંબાપ્રસાદ ભટનાગર ઉર્ફે સૂફીની સમાધિ આવેલી છે, જ્યાં અનેક નાગરિકો માનતા રાખવા જાય છે. 1857ના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં ભાગ લીધા બાદ, તેમણે રાજદ્રોહના આરોપ હેઠળ જેલવાસ ભોગવ્યો અને બાદમાં દેશનિકાલ થયા. ઈરાનમાં તેમણે 'આકા સૂફી' તરીકે ઓળખ મેળવી અને અંગ્રેજો સામે લડ્યા, જ્યાં 1915માં તેમને ફાંસીની સજા થઈ, પરંતુ તેમણે સમાધિ લઈ લીધી.

નવરાત્રિ એ માતા પ્રત્યેની આત્મીયતા, શ્રદ્ધા અને કૃપાને ઉજવવાનો ઉત્સવ છે. આ લેખ માતા અને સંતાનો વચ્ચેના અનન્ય સંબંધને વર્ણવે છે, જ્યાં માતાનું પ્રેમ, કાળજી અને માર્ગદર્શન સંતાનો માટે પ્રેરણારૂપ બને છે. દરેક નોરતું માતાના વિવિધ સ્વરૂપો અને તેના દ્વારા મળતા આધ્યાત્મિક અનુભવોનું પ્રતીક છે.

નવરાત્રિનો ઉત્સવ માત્ર ભારતમાં જ નહીં, પરંતુ વિશ્વભરમાં ધામધૂમથી ઉજવાય છે. અમેરિકા, યુકે, કેનેડા, સિંગાપોર, દુબઈ, ઓસ્ટ્રેલિયા, પેરિસ, ન્યૂઝીલેન્ડ અને જાપાન જેવા દેશોમાં ભારતીય સમુદાય ગરબા અને દુર્ગાપૂજાનું આયોજન કરે છે. આ ઉજવણીઓમાં સ્થાનિક નાગરિકો પણ ઉત્સાહભેર ભાગ લે છે, જે સાંસ્કૃતિક વિવિધતા અને વૈશ્વિક ભાઈચારાનું પ્રતિક છે. અમેરિકા અને યુકેમાં મોટા પાયે આયોજનો થાય છે, જ્યારે કેનેડામાં વડાપ્રધાન જેવા નેતાઓ પણ જોડાય છે.

સદભાવનાશીલ સંત ડોંગરેજી મહારાજે અહંકારને માનવજાતનો સૌથી મોટો રોગ ગણાવ્યો છે. તેમણે સમજાવ્યું કે 'હું છું' એ દેહાભિમાન સંસારમાં આસક્તિ અને અશાંતિ જન્માવે છે. અહંકારરૂપી પડદાને કારણે ભગવાન પ્રત્યક્ષ દેખાતા નથી. મહારાજે જણાવ્યું કે પરમાત્મા જીવને મળવા આતુર છે, પરંતુ જીવ પ્રભુને મળવાની ઇચ્છા કરતો નથી. તેમણે શુદ્ધ પ્રેમ અને નિઃસ્વાર્થ ભાવના પર ભાર મૂક્યો.

નવરાત્રિ, શક્તિ અને ભક્તિનું પર્વ, ગરબાની વૈશ્વિક ઓળખ ધરાવે છે. 'ગરબો' શબ્દ સંસ્કૃત 'દીપગર્ભો ઘટ' પરથી આવ્યો છે, જેનો અર્થ છિદ્રોવાળી મટકીમાં દીવો મૂકી માતાજીની પૂજા કરવાનો છે. નવરાત્રિ દેવી શક્તિ દ્વારા મહિષાસુરના વધની યાદમાં ઉજવાય છે, જેમાં નવદુર્ગાના નવ સ્વરૂપોની પૂજા થાય છે. ગરબાના પ્રાચીન સ્વરૂપોમાં બેઠા ગરબા જૂનાગઢની પરંપરામાંથી આવ્યા છે, જે રાગ અને ભાવ કેન્દ્રિત હોય છે. આધુનિક યુગમાં ગરબામાં વિવિધ પ્રયોગો અને ફેશનેબલ વસ્ત્રોનો સમાવેશ થાય છે.

વધતી મોંઘવારી વચ્ચે વીજળી બિલ ઘટાડવા માટે ઘરગથ્થુ ઉપકરણોના સમજદારીપૂર્વક ઉપયોગની 5 સરળ ટિપ્સ આપવામાં આવી છે. જેમાં ACને 24-26 ડિગ્રી પર ચલાવવો, 5-સ્ટાર રેટિંગવાળા ઉપકરણો ખરીદવા, LED બલ્બ અને BLDC પંખા વાપરવા, સ્ટેન્ડબાય મોડથી બચવું અને ફ્રિજની યોગ્ય જાળવણી જેવી બાબતોનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપાયો દ્વારા વીજળી બિલમાં નોંધપાત્ર બચત કરી શકાય છે.

ગુજરાતના અરવલ્લી પહાડીઓ પર સ્થિત અંબાજી મંદિરમાં દેવીની મૂર્તિ નથી, પરંતુ સોનાનો ઢોળ ચઢાવેલા શ્રી વિસા યંત્રની પૂજા થાય છે. આ યંત્રને વસ્ત્રો અને આભૂષણોથી શણગારીને દેવીનું સ્વરૂપ આપવામાં આવે છે. મંદિરનું 61 ફૂટ ઊંચું શિખર 140 કિલો સોનાથી મઢેલું છે. નવરાત્રિ અને શરદ પૂનમ જેવા તહેવારો પર વિશેષ પૂજા-અર્ચના થાય છે.

યાત્રાધામ માતાના મઢ ખાતે અશ્વિન નવરાત્રિ મહોત્સવમાં પદયાત્રીઓની સંખ્યામાં આવેલા બદલાવને કારણે ભુજ-મઢ માર્ગ પરના મોટાભાગના સેવા કેમ્પો ત્રીજા નોરતા બાદ બંધ થઈ ગયા છે. જોકે, લખપત તાલુકામાં નવરાત્રિ દરમિયાન પદયાત્રાનો મહિમા હોવાથી ત્યાં સેવા કેમ્પો ધમધમી રહ્યા છે. દયાપરના જીવદયા મિત્ર મંડળ દ્વારા 2002થી આ સેવા કેમ્પ સાતમા નોરતા સુધી ચાલુ રહે છે, જેમાં ભોજન અને મેડિકલ સુવિધાઓ પૂરી પાડવામાં આવે છે.

પાલનપુરની એક શિક્ષિકા મનીષા દેવળિયાએ નવરાત્રીના પાવન અવસરે 51 શણગારેલા ગરબાનું વિનામૂલ્યે વિતરણ કર્યું. ચેન્નઈ, કોળીનાર, જૂનાગઢ, રાજકોટ, પાલનપુર, સુરત અને અમદાવાદ સહિત વિવિધ શહેરોમાં મહિલાઓ સુધી નવરાત્રીની ભક્તિ અને પરંપરાનો સંદેશ પહોંચાડવાનો આ પ્રયાસ હતો. ગરબો એ મા અંબે પ્રત્યેની શ્રદ્ધા અને આસ્થાનું પ્રતીક છે, જેનો હેતુ સંસ્કૃતિ જાળવી રાખી મહિલાઓમાં ભક્તિભાવ વધારવાનો છે.

દેવભૂમિ દ્વારકાની ગુગળી બ્રાહ્મણ જ્ઞાતિ દ્વારા સંચાલિત નવદુર્ગા ગરબી 152 વર્ષથી પ્રાચીન પરંપરા જાળવી રહી છે. ઈ.સ. 1874થી દર વર્ષે નવરાત્રિ દરમિયાન હોળી ચોકમાં ઢોલ-નગારાના તાલે પરંપરાગત સંગીત અને છંદો સાથે માતાજીની આરાધના થાય છે. અષ્ટમીના દિવસે 108 વ્યક્તિઓ દ્વારા થતી સામૂહિક મહાઆરતી મુખ્ય આકર્ષણ છે, જે અનેક સંતો અને મહાનુભાવો દ્વારા શોભાયમાન બની છે.

પોરબંદર ખાતે તળપદ બરડાઈ બ્રાહ્મણ જ્ઞાતિ દ્વારા 55 વર્ષની પરંપરા સાથે 56મી નવરાત્રી મહોત્સવની ઉજવણી કરવામાં આવી. આ ગરબીમાં 5 થી 15 વર્ષની 300 બાળાઓને વિનામૂલ્યે ચણિયાચોળી, દાંડિયા અને શણગારની સામગ્રી પૂરી પાડવામાં આવી. જંકફૂડને બદલે ખીર-પુરી જેવો પૌષ્ટિક પ્રસાદ અને શૈક્ષણિક સામગ્રી આપવામાં આવી.

નાના પાટેકર, જેઓ 'વિવેક'માં લખે છે, તેમણે ૧૩ વર્ષની ઉંમરે નોકરી શરૂ કરી ત્યારે મળેલી ૩૫ રૂપિયાની માસિક આવક અને એક સમયના ભોજનની વાત કરી. ભૂખ, અપમાન અને દર્દ જેવી પરિસ્થિતિઓએ તેમને શ્રેષ્ઠ અભિનેતા બનાવ્યા તેમ જણાવ્યું. તેમણે જણાવ્યું કે આ અનુભવોએ તેમને જીવનના પાઠ શીખવ્યા અને કોઈપણ પરિસ્થિતિનો સામનો કરવાની તાકાત આપી.

તેલંગાણા રાજ્યમાં નવરાત્રિ દરમિયાન ઉજવાતો બથુકમ્મા ઉત્સવ, જેનો અર્થ 'દેવી મા જીવંત હો જાઓ' થાય છે, તે પુષ્પો અને દેવી ગૌરીને સમર્પિત છે. મહિલાઓ ફૂલોથી ગોપુરમ જેવી રચના બનાવી, લોકગીતો ગાઈને અને નૃત્ય કરીને આ તહેવાર ઉજવે છે. આ ઉત્સવ વર્ષાઋતુના સમાપન અને શીતઋતુના આરંભનો સંકેત આપે છે.

હિન્દુ ધર્મની કેટલીક તાંત્રિક પરંપરાઓમાં સ્મશાનને માત્ર ભય કે દુ:ખનું સ્થળ નહીં, પરંતુ આધ્યાત્મિક મહત્ત્વ ધરાવતું સ્થળ માનવામાં આવે છે. અહીં મૃત્યુ અને શરીરની નાશવંતતાનો અહેસાસ થાય છે, જે ભયનો સામનો કરવામાં અને અહંકાર ઘટાડવામાં મદદ કરે છે. ભગવાન શિવ અને દેવી કાલીના સ્વરૂપો સાથે પણ સ્મશાનનું પ્રતીકાત્મક જોડાણ છે.

સંબંધોને મજબૂત અને દીર્ઘકાલીન બનાવવા માટે પ્રેમ (Love), વફાદારી (Loyality) અને સ્વતંત્રતા (Liberty) એ ત્રણ મુખ્ય પરિબળો છે. પ્રેમમાં સમજણ, સાંભળવાની ધીરજ, માફ કરવાની ઉદારતા અને રોજિંદા પ્રયાસો જરૂરી છે. વફાદારી એટલે માત્ર શારીરિક જ નહીં, માનસિક અને ભાવનાત્મક જોડાણ, જે મુશ્કેલ સમયમાં સાથ આપે. સ્વતંત્રતા એટલે એકબીજાના વ્યક્તિત્વ અને ઓળખનું સન્માન કરવું, નિયંત્રણ વિના વિકાસમાં સહાયક બનવું.

સાબરકાંઠા જિલ્લામાં નવરાત્રિનો ઉત્સાહભેર પ્રારંભ થયો છે. હિંમતનગર સહિત ઈડર, ખેડબ્રહ્મા જેવા વિસ્તારોમાં બીજા નોરતે ખેલૈયાઓ પરંપરાગત વેશભૂષામાં સજ્જ થઈને ગરબે રમવા ઉમટી પડ્યા હતા. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી દાંડીયાનો ઉપયોગ ઘટ્યો છે, પરંતુ યુવાનો અને બાળકો તેનો ઉપયોગ કરે છે. શેરી ગરબા અને પાર્ટી પ્લોટમાં મોડી રાત્રે ગરબાનું આયોજન થાય છે. પોલીસ બંદોબસ્ત ગોઠવવામાં આવ્યો છે.

દક્ષિણ આફ્રિકાના જ્હોનિસબર્ગ નજીક આવેલી સ્ટેર્કફોન્ટેન ગુફાઓ માનવ ઉત્ક્રાંતિના અભ્યાસ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સ્થળ છે. અહીંથી 21 થી 25 લાખ વર્ષ જૂની 'મિસિસ પ્લેસ' નામની ખોપરી અને 36 લાખ વર્ષ જૂનું 'લિટલ ફૂટ' નામનું માનવ હાડપિંજર મળી આવ્યું છે. આ અશ્મિઓએ માનવ પૂર્વજો વિશેની સમજણને વિસ્તૃત કરી છે. આ ગુફાઓ યુનેસ્કો દ્વારા 'ક્રેડલ ઓફ હ્યુમનકાઇન્ડ' તરીકે જાહેર કરાઈ છે.

પપુઆ ન્યુ ગિનીના ગાઢ જંગલોમાં કોરોવાઈ જાતિના લોકો જમીનથી 15-20 મીટર ઊંચે વૃક્ષો પર પરંપરાગત રીતે ઘર બનાવીને રહે છે. જંગલી પ્રાણીઓ, સાપ, પૂર અને ખરાબ આત્માઓથી સુરક્ષા મેળવવા માટે તેઓ આ જીવનશૈલી અપનાવે છે. તેમનો આહાર શિકાર, માછીમારી અને સાગો પામ જેવા કુદરતી સ્ત્રોતો પર આધારિત છે.

માનવ કોષો છ થી સો માઈક્રોમીટરના વ્યાસ ધરાવે છે, જેમાં રક્તકણો સૌથી નાના અને સ્ત્રીઓના અંડકોષ સૌથી મોટા હોય છે. કોષકેન્દ્રમાં રહેલા ડીએનએની લંબાઈ બે મીટર સુધી પહોંચી શકે છે. કોષની ઊર્જા જરૂરિયાત મુજબ માઈટોકોન્ડ્રિયા (પાવરહાઉસ) ની સંખ્યા બદલાય છે; હૃદયના કોષોમાં હજારો જ્યારે રક્તકોષોમાં એક પણ માઈટોકોન્ડ્રિયા હોતો નથી.

સોશિયલ મીડિયા પર લોકો શા માટે અન્યને ફોલો કરે છે તેની મનોવૈજ્ઞાનિક પ્રેરણાઓને આ લેખ સમજાવે છે. સામાજિક સ્વીકૃતિ, મનોરંજનની ભૂખ, એકલતા દૂર કરવાનો પ્રયાસ, અને કોઈ વિચારધારા કે સમૂહનો ભાગ બનવાની ઈચ્છા જેવા કારણો જવાબદાર છે. આ ઉપરાંત, FOMO (Fear of Missing Out) અને પેરાસોશિયલ રિલેશન્સ પણ ફોલો કરવા પાછળના મુખ્ય પરિબળો છે.

પાદરાના પીપળી ગામે સુપ્રસિદ્ધ શ્રી નાગણેશ્વરી માતાજી મંદિરે નવરાત્રીના પ્રથમ નોરતે અંગારેશ્વર પગપાળા યાત્રા સંઘ દ્વારા ધજા ચડાવવામાં આવી. રાઠોડ સમાજના આ સંઘનું નાગણેશ્વરી માતાજી સંસ્થા દ્વારા સ્વાગત કરાયું હતું. ભુવાજી ધર્મેન્દ્રસિંહ રાઠોડની ઉપસ્થિતિમાં ધજા ચડાવી ભક્તોએ માતાજીના દર્શન કરી ધન્યતા અનુભવી. નવરાત્રિ દરમિયાન આ મંદિરે હજારો ભક્તો દર્શનાર્થે આવે છે.

વડોદરા જિલ્લાના વાઘોડિયા તાલુકાના અલવા ગામે પ્રથમ વખત આદ્યશક્તિ ગરબા મહોત્સવનું ભવ્ય આયોજન કરાયું છે. બરોડા ડેરીના ડિરેક્ટર સતીશ મકવાણાના મુખ્ય પ્રયાસોથી આયોજિત આ મહોત્સવમાં નવરાત્રીના પ્રથમ દિવસે મોટી સંખ્યામાં ભક્તોએ માં અંબાની આરતીમાં ભાગ લીધો હતો. ખેલૈયાઓ માટે આકર્ષક ડેકોરેશન, લાઇટિંગ અને સુરક્ષા વ્યવસ્થા ગોઠવાઈ છે.

નવરાત્રિના પ્રથમ નોરતે છોટાઉદેપુર પોલીસ હેડક્વાર્ટર ખાતે વિશેષ ધાર્મિક કાર્યક્રમ યોજાયો હતો. જિલ્લા પોલીસ વડા ઇમ્તિયાઝ શેખ (IPS)એ મા અંબાની પૂજા-અર્ચના કરી ભવ્ય આરતીનો લાભ લઇને નોરતાની શુભ શરૂઆત કરાવી હતી. આ પ્રસંગે રિઝર્વ પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર એમ.જે. ચૌધરી, પોલીસ ઇન્સ્પેક્ટર એમ.એફ્. ડામોર, LCB અધિકારીઓ, કર્મચારીઓ અને પોલીસ પરિવારના સભ્યો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

લંડનના BAPS શ્રી સ્વામિનારાયણ મંદિરમાં પૂજ્ય મહંત સ્વામી મહારાજ દ્વારા ‘અક્ષર પુરુષોત્તમ સંસ્કૃત પાઠશાળા’નું ઉદ્ઘાટન કરાયું છે. આ પાઠશાળાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બ્રિટનમાં યુવા ધનને પ્રાચીન સંસ્કૃત ભાષા તરફ વાળવાનો છે. આ પહેલ ભારતીય સંસ્કૃતિ, શાસ્ત્ર જ્ઞાન અને આધ્યાત્મિક વારસાના સંવર્ધન માટે મહત્વપૂર્ણ છે. આશરે 350 બાળ-યુવાઓ પહેલેથી જ સંસ્કૃત અભ્યાસ સાથે જોડાયેલા છે.

પશ્ચિમ બંગાળના પુરુલિયા જિલ્લામાં જયપુર રાજવાડી ખાતે 400 વર્ષ જૂની દુર્ગા પૂજા પરંપરાગત રીતે ઉજવાય છે. અહીં માં દુર્ગાની સોનાની પ્રતિમા વર્ષના મોટાભાગના સમય બેન્ક લોકરમાં સુરક્ષિત રાખવામાં આવે છે. પૂજાના અવસરે પોલીસ સુરક્ષા વચ્ચે પ્રતિમાને રાજવાડી લાવવામાં આવે છે અને દશમી બાદ ફરી લોકરમાં મૂકી દેવાય છે. આ અનોખી પરંપરા અને સોનાની પ્રતિમા જોવા દૂર-દૂરથી શ્રદ્ધાળુઓ આવે છે.

કિર્ગિસ્તાનના ઇસિક-કુલ સરોવરમાં 800 વર્ષ જૂનું, સિલ્ક રોડ પર આવેલું એક સમૃદ્ધ નગર પાણીમાં ડૂબેલું મળી આવ્યું છે. 2024થી શરૂ થયેલા સંશોધન અભિયાનમાં 20 વૈજ્ઞાનિકો અને ડાઇવર્સની ટીમ આ સ્થળનું પરીક્ષણ કરી રહી છે. માટીના વાસણો, પ્રાણીઓના હાડકાં, જાહેર ઇમારતો અને કબ્રસ્તાનના અવશેષો મળ્યા છે. ભૂકંપ જેવી કુદરતી આપત્તિને કારણે નગર ડૂબી ગયું હોવાની શક્યતા છે.