ટ્રમ્પે ઈરાનની વિનંતીથી ઊર્જા સુવિધાઓ પર હુમલો 6 એપ્રિલ 2026 સુધી સ્થગિત કર્યો. અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે વાટાઘાટો સકારાત્મક દિશામાં આગળ વધી રહી છે. ઈરાને હોર્મુઝમાંથી 10 ટેન્કરોને પસાર થવા મંજૂરી આપી છે, જ્યારે યુદ્ધનો 28મો દિવસ છે. ટ્રમ્પના નિર્ણય પર વિશ્વની નજર છે, કારણ કે આ સમયગાળો મધ્ય પૂર્વ માટે નિર્ણાયક છે.

વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં ઈરાન, યુએસ અને ઇઝરાયેલ સામે આર્થિક જીત મેળવી રહ્યું છે. મીડિયા રિપોર્ટ મુજબ, પશ્ચિમ એશિયાના યુદ્ધે ઈરાન માટે તક ઉભી કરી છે. Hormuz Strait પર પ્રભુત્વ જાળવી રાખીને ઈરાન દરરોજ આશરે $1.3 બિલિયનની આવક મેળવી રહ્યું છે. યુદ્ધને કારણે તેલના ભાવ વધ્યા છે, અને ડિસ્કાઉન્ટ ઘટ્યું છે. આર્થિક સંકટથી બચવા અમેરિકાનું પણ ઈરાન સામે નરમ વલણ છે.

ગાઝા યુદ્ધ પછી IDFમાં 12,000 સૈનિકોની અછત છે, સરહદી તણાવ અને આંતરિક સુરક્ષા કામગીરીઓના કારણે સૈનિકો પર બોજો વધી રહ્યો છે. જનરલ ઝમીરે ચેતવણી આપી કે જો વહેલી તકે પગલાં નહીં લેવામાં આવે તો સેનાની કાર્યક્ષમતા પ્રભાવિત થશે. ફરજિયાત લશ્કરી સેવાના વિસ્તરણ માટે કાયદાકીય સુધારા જરૂરી છે, નહીં તો IDF સામાન્ય કામગીરી પણ જાળવી શકશે નહીં. અલ્ટ્રા-ઓર્થોડોક્સ યુવાનોની ભરતી ન થવાથી સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની છે.

મિડલ ઈસ્ટના યુદ્ધ વચ્ચે, 42 હજાર ટન LPG ભરેલું 'જગ વસંત' ટેન્કર કંડલા પોર્ટ પહોંચ્યું છે, જે ભારતની ઊર્જા સુરક્ષા માટે સારા સમાચાર છે. આ જથ્થો ગેસ સપ્લાયને સ્થિર કરશે. કંડલા પોર્ટ ઓથોરિટી 'મિડ-સી ટ્રાન્સફર' ટેકનિકથી ગેસ ઝડપથી ઉતારશે, જે ગેસ પુરવઠાને સામાન્ય રાખવામાં મદદ કરશે.

Iran Nuclear Policy હેઠળ, મિડલ ઈસ્ટનું યુદ્ધ ખતરનાક વળાંક પર છે, જે વિશ્વ સુરક્ષાને હચમચાવી શકે છે. વર્ષોથી બંધ ઓરડામાં ચર્ચા થતી હતી તે હવે ખુલ્લેઆમ થઈ રહી છે. Israel અને અમેરિકાના હુમલાઓ વચ્ચે ઈરાન પરમાણુ નીતિ બદલવા તરફ મક્કમ છે. આ ફેરફારનું કારણ આયતુલ્લાહ અલી ખામેનેઈનું મૃત્યુ માનવામાં આવે છે.

મિડલ ઇસ્ટમાં તણાવ છે, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ઈરાન સાથે કૂટનીતિમાં 'કેરટ એન્ડ સ્ટીકની નીતિ' અપનાવી રહ્યા છે. એક તરફ પડદા પાછળ વાટાઘાટો અને બીજી તરફ 10,000 સૈનિકોની વધારાની ટુકડી મોકલી લશ્કરી તાકાત વધારી દબાણ લાવવાની વ્યૂહરચના છે. અમેરિકા ઈરાનના તેલ કે ઉર્જા માળખા પર 10 દિવસ સુધી હુમલો કરશે નહીં. 'ઓપરેશન એપિક ફ્યુરી' હેઠળ ડ્રોન સ્પીડબોટનો ઉપયોગ શરૂ થયો છે.

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી ઈરાન યુદ્ધની પરિસ્થિતિ પર ૨૭ માર્ચે મુખ્યમંત્રીઓ સાથે વીડિયો કોન્ફરન્સિંગથી ચર્ચા કરશે, જેમાં ચૂંટણી રાજ્યોના મુખ્યમંત્રીઓ સામેલ નહીં થાય. મોદીએ રાજ્યસભામાં કહ્યું કે યુદ્ધ ચાલુ રહેશે તો ગંભીર પરિણામ આવશે, અને કેન્દ્ર-રાજ્યે સાથે મળીને કામ કરવું પડશે. સરકારે દેશમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને ગેસની અછતની અફવાઓને નકારી કાઢી છે, અને મંત્રાલયે અફવા ફેલાવનારાઓ સામે કાર્યવાહીની ચેતવણી આપી છે. જયશંકરે કહ્યું કે ભારત પાકિસ્તાન જેવો દલાલ દેશ નથી.

Middle East યુદ્ધ અને હોર્મુઝ તણાવથી Global Economic Crashનું સંકટ. Energy Economist અલહાજીની ચેતવણી: સંઘર્ષ નહીં અટકે તો મે સુધીમાં Global Economy Crash થઈ શકે છે. આ પરિસ્થિતિ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે ખૂબ જ ચિંતાજનક છે અને તાત્કાલિક પગલાં લેવાની જરૂર છે.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટથી શિપમેન્ટ બંધ થતા ફિલિપાઈન્સે રાષ્ટ્રીય ઉર્જા કટોકટી જાહેર કરી છે. ઈરાન યુદ્ધની એશિયાના દેશો પર આડકતરી અસર થઇ રહી છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વની ઉર્જા જીવનરેખા ગણાય છે અને ત્યાં શિપિંગ બંધ થવાથી ફિલિપાઈન્સ પહેલો ભોગ બન્યો છે.

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધમાં નરમાશ આવી છે. President Trump એ Iran ના Energy Sites પરના હુમલા 10 દિવસ માટે સ્થગિત કર્યા છે. Iran સરકારે વિનંતી કરી હોવાથી ટ્રમ્પે આ નિર્ણય લીધો છે, જેથી બંને દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલી વાતચીતને આગળ વધારવાની તક મળે. Trump ની સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ દ્વારા આ માહિતી મળી.

ઈરાન અને ઇઝરાયેલ વચ્ચે તણાવ વધતા ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ચેતવણી છતાં ઈરાન યુદ્વ માટે તૈયાર છે. મોંઘવારી અને મહામંદીના ખતરાથી ડાઉ જોન્સમાં ઘટાડો અને યુરોપમાં મંદી આવી છે. CRUDE OILના ભાવ વધવાથી અને જર્મનીએ અમેરિકાને સપોર્ટ કરવાનો ઇન્કાર કરતા GEOPOLITICAL TENSION વધ્યું અને વૈશ્વિક બજારોમાં ઘટાડો થયો.

અમેરિકાના President ટ્રમ્પએ ઇરાનને ધમકી આપી છે કે જો તે મંત્રણા અંગે ગંભીર નહીં થાય તો તેને ભારે પરિણામો ભોગવવા પડશે. ટ્રમ્પએ કહ્યું કે ઇરાને અમેરિકાની ૧૫ સૂત્રીય ફોર્મ્યુલા ફગાવી દીધી છે, જેનાથી તેઓ ગુસ્સે થયા છે. ટ્રમ્પ ઇરાન સાથેનું યુદ્ધ ઝડપથી પૂરું કરવા માંગે છે કારણકે તેમને બીજા ઘણા કામો છે.

અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધની અસરથી નાયરા એનર્જીએ પેટ્રોલના ભાવમાં ₹5 અને ડીઝલના ભાવમાં ₹3નો વધારો કર્યો. હવે નાયરાના 7000 પંપો પર પેટ્રોલ ₹100.71 અને ડીઝલ ₹91.31ના ભાવે વેચાશે. ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં વધારો થતાં કંપનીએ રિટેલ ગ્રાહકો પર ભાવ વધારાનો બોજો નાખ્યો છે.

મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ વચ્ચે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો થયો છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડ $103 અને WTI $91 આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યો છે. યુએસ અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર નિયંત્રણના ઈરાદાથી ભાવ વધ્યા છે. યુએસનું અસ્પષ્ટ વલણ અને પુરવઠા અવરોધોથી ડીઝલ અને ઉડ્ડયન ઇંધણના ભાવમાં પણ અસર થઈ છે. ટેન્કર ટ્રાફિક ઘટ્યો છે.

મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા, Israel અને ઇરાન વચ્ચે યુદ્ધ ચાલી રહ્યું છે, જેમાં અમેરિકાએ ઈરાન પર 5,000 પાઉન્ડના બોમ્બ ઝીંક્યાનો દાવો કર્યો છે. ટ્રમ્પે કહ્યું ઈરાની નેતાઓ હાર સ્વીકારી ચૂક્યા છે, પણ ડરથી બોલતા નથી. White Houseના જણાવ્યા અનુસાર મિશન પૂર્ણ થવામાં સમય લાગશે. ઇરાન આ દાવાઓને ખોટા ગણાવે છે.

અમેરિકન-ઈઝરાયલ હુમલા બાદ ઈરાનનું યુદ્ધ ભીષણ થયું. જંગની આગથી વૈશ્વિક ઈંધણ પુરવઠો ખોરવાયો, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર પ્રતિબંધોથી તેલની અછત સર્જાઈ. અનેક દેશોએ ઈંધણ બચાવવા કટોકટી જાહેર કરી, કોરોનાકાળની જેમ જનજીવન ઠપ્પ થયું.

પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધના તણાવ વચ્ચે ઈરાને ભારત માટે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલી દીધો છે. ઈરાન આ નિર્ણયથી વૈશ્વિક બજારમાં ઊર્જા સંકટ હળવું થવાની આશા છે. મિત્ર દેશોના જહાજોને મુક્તપણે પસાર થવાની મંજૂરી આપશે, જેમાં ભારત, ચીન, રશિયા, ઈરાક અને પાકિસ્તાનનો સમાવેશ થાય છે. જોકે, જહાજોએ પસાર થતા પહેલા Iranian સત્તાવાળાઓ સાથે Coordination કરવું પડશે.

અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો છે કે ઈરાન ડીલ કરવા બેતાબ છે, પણ તેને મોતનો ડર છે. અમેરિકન સૈનિકોમાં બળવો: 'અમે ઈઝરાયેલ માટે મરવા તૈયાર નથી', ટ્રમ્પના Iran યુદ્ધ સામે સેનામાં ભારે રોષ છે. આ યુદ્ધ ચોથા સપ્તાહમાં છે અને સ્થિતિ ગંભીર છે.

મૂડીઝે એશિયા માટે ચેતવણી જારી કરી છે કે ઈરાન યુદ્ધની એશિયા પેસિફિક ક્ષેત્રની અર્થવ્યવસ્થાઓ પર મોટી અસર થશે. આ ક્ષેત્રનો આર્થિક વિકાસ ધીમો પડી શકે છે, ખાસ કરીને મધ્ય પૂર્વમાંથી ઇંધણ આયાત કરતા દેશોને અસર થશે. એશિયા પેસિફિક ક્ષેત્રમાં ભારત, ચીન, જાપાન, ઓસ્ટ્રેલિયા જેવા દેશોનો સમાવેશ થાય છે. સરેરાશ GDP વૃદ્ધિ દર ઘટવાની શક્યતા છે.

અમેરિકાએ ઈઝરાયેલને સાથ આપવા યુદ્ધ કર્યું, જેના કારણે ખાડી દેશોએ ક્રૂડ પર કાપ મૂક્યો. 1993માં મિસર-સિરિયા સામે ઇઝરાયેલ યુદ્ધમાં સ્થિતિ વણસી હતી. અમેરિકાએ Operation Nickel Grass હાથ ધર્યું, જેનાથી આરબ દેશોએ ક્રૂડનો સપ્લાય રોક્યો. 1979માં ઈરાનમાં ક્રાંતિ થઈ અને શાહ રઝા પહલવીનો તખતો પલટાયો.

અમેરિકામાં ડોનાલ્ડ Trump ની લોકપ્રિયતા યુદ્ધ અને મોંઘવારીના કારણે ઘટી છે. સર્વે મુજબ, માત્ર 36% લોકો તેમને પસંદ કરે છે, જ્યારે 61% લોકો ઈરાન યુદ્ધના વિરોધમાં છે. 46% લોકો માને છે કે યુદ્ધથી અમેરિકાની સુરક્ષા ઘટશે અને 34% Republicans એ મોંઘવારી સામેની Trump ની પદ્ધતિઓને નાપસંદ કરી છે. વ્હાઇટ હાઉસમાં તેમના પુનરાગમન પછી લોકપ્રિયતાને લઈને સવાલ સર્જાયો છે.

ઈરાને ટ્રમ્પની 15 સૂત્રીય સમાધાન ફોર્મ્યુલા ફગાવી દીધી છે. અમેરિકાએ મધ્યપૂર્વમાં શાંતિ માટે પાક.ના બે અધિકારીઓ દ્વારા ૧૫ મુદ્દાનો કાર્યક્રમ સુપ્રદ કર્યો હતો, જે ઈરાને નકારી કાઢ્યો છે. ઈરાને અમેરિકાના Abraham Lincoln યુદ્ધજહાજ અને ઇઝરાયેલના પરમાણુ મથક નજીક હુમલો કરીને પોતાની મિસાઈલ ક્ષમતા દર્શાવી. અમેરિકાની ભૂમિ આક્રમણની તૈયારીના સંકેત.

અમેરિકા, ઇઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે છેલ્લા ૨૬ દિવસથી ચાલી રહેલા સંઘર્ષમાં મડાગાંઠ યથાવત છે. યુદ્ધવિરામ માટે અમેરિકા દ્વારા મોકલાયેલી ૧૫ શરતોના પ્રસ્તાવને ઈરાને ફગાવી દીધો છે. પાકિસ્તાન દ્વારા કરવામાં આવેલી મધ્યસ્થતાની દરખાસ્તને પણ ઈરાને નકારી કાઢી છે. ઈરાની સેનાએ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના વાતચીત કરવાના દાવાને ખોટો ગણાવતા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ હવે અમેરિકા પર વિશ્વાસ કરવા તૈયાર નથી.

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધની સ્થિતિ વકરતી જઈ રહી છે. અમેરિકા એક તરફ શાંતિની વાતો કરીને તેના ખતરનાક ઇરાદાઓને અંજામ આપવાની તૈયારીમાં છે ત્યારે ઈરાન પણ પીછેહઠ કરવા તૈયાર નથી. અમેરિકન પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના 15 મુદ્દાના શાંતિ પ્રસ્તાવની ઠેકડી ઉડાવતા ઈરાને ગલ્ફમાં અમેરિકાના અનેક સૈન્ય મથકો પર ભીષણ મિસાઈલ હુમલા કર્યા છે. ઈરાને ખાસ કરીને કુવૈત, જોર્ડન અને બહેરીન સ્થિત અમેરિકન સૈન્ય મથકોને નિશાન બનાવ્યા છે. આ હુમલા કરીને ઈરાને સંકેત આપ્યો છે કે, 1 મહિનો સીઝફાયર કરવા માટે ટ્રમ્પે મૂકેલો 15 શરતોનો પ્રસ્તાવ ઈરાનને સ્વીકાર્ય નથી.

વ્હાઇટ હાઉસમાં પુનરાગમન કર્યા પછી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ માટે મુશ્કેલીઓ વધી રહી છે. તાજેતરના સર્વેક્ષણમાં ટ્રમ્પની લોકપ્રિયતામાં ઘટાડો નોંધાયો છે. ઈરાન સાથેના સૈન્ય સંઘર્ષ અને અમેરિકામાં આસમાને પહોંચેલા પેટ્રોલના ભાવે ટ્રમ્પના એપ્રુવલ રેટિંગને ફટકો માર્યો છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું એપ્રુવલ રેટિંગ ઘટીને 36% થયું છે. યુદ્ધ અને મોંઘવારી મુખ્ય કારણો છે, જેના લીધે ટ્રમ્પના જીવનનિર્વાહના ખર્ચને સંભાળવાના નિર્ણયોથી લોકો સહમત નથી.

અમેરિકાનું મિડલ ઈસ્ટમાં સૈન્ય પગલું: ટ્રમ્પના સીઝફાયર પ્લાન વચ્ચે '82nd Airborne Division'ના 1,000 સૈનિકો Middle East મોકલવાની તૈયારી થઈ રહી છે. એક તરફ શાંતિની વાતો થઈ રહી છે, તો બીજી તરફ અમેરિકાની ખતરનાક સેના તૈનાત થતા ટ્રમ્પના ઈરાદાઓ પર સવાલ ઉઠી રહ્યા છે.

વૈશ્વિક ઉર્જા સંકટ અને સૈન્ય તણાવ વચ્ચે, ઈરાને Hormuz Strait માંથી બિન-દુશ્મન જહાજોને પસાર થવાની મંજૂરી આપી છે. ઈરાન અનુસાર, ઈરાન વિરુદ્ધ આક્રમક પ્રવૃત્તિમાં સામેલ ન હોય તેવા જહાજોને જ પરવાનગી મળશે. અમેરિકા કે ઈઝરાયલ હુમલો કરશે તો જવાબ વિનાશક હશે. Donald Trump એ આને અમેરિકાની જીત ગણાવી છે.

મધ્ય પૂર્વના સંઘર્ષે નવો વળાંક લીધો છે. ઇઝરાયલએ કેસ્પિયન સમુદ્રમાં ઓપરેશન કરીને રશિયા અને ઈરાનની શસ્ત્ર સપ્લાય લાઇન પર હુમલો કર્યો. કેસ્પિયન સમુદ્ર રશિયા અને ઈરાન માટે 'સુરક્ષિત કોરિડોર' છે. Iranના કિનારે આવેલા અંઝાલી બંદર પર મિસાઈલોથી હુમલો કરાયો, જેમાં ઈરાની નૌકાદળને નુકસાન થયું. આ હુમલાથી રશિયા-ઈરાન નું ગઠબંધન તૂટી શકે છે.

ઈરાન અમેરિકા સાથે કરાર કરવા આતુર છે અને પરમાણુ હથિયાર નહીં રાખે. ટ્રમ્પે દાવો કર્યો કે ઈરાને અમેરિકાને 'મોટી ભેટ' મોકલી છે, જેની કિંમત વધારે છે. જોકે ઈરાન તરફથી કોઈ સત્તાવાર પુષ્ટિ નથી. મિડલ ઈસ્ટના જંગ વચ્ચે આ નિવેદન આવ્યું.

યુદ્ધ વચ્ચે ટ્રમ્પની જાહેરાતથી બજારમાં અસર જોવા મળી. શેરબજારમાં તેજી અને ક્રૂડમાં કડાકો બોલાયો. જાહેરાત પહેલાં સટ્ટાબાજોએ રૂ. 5,440 કરોડ દાવ પર લગાવી ૨૦ મિનિટમાં રૂ. ૮૪૦ કરોડની કમાણી કરી લીધી. આ રહસ્યમય સોદાથી બજારમાં ખેલ ખેલાયો.