PM નરેન્દ્ર મોદી અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વચ્ચે આજે(14 એપ્રિલ) ટેલિફોનિક વાતચીત થઈ છે. આશરે 40 મિનિટ સુધી ચાલેલી આ લાંબી ચર્ચામાં બંને નેતાઓ વચ્ચે વૈશ્વિક મુદ્દાઓ અને દ્વિપક્ષીય સંબંધો પર ઊંડાણપૂર્વક મંથન કરવામાં આવ્યું હતું. PM મોદી અને ટ્રમ્પ વચ્ચે આ વાતચીત એવા સમયે થઈ છે જ્યારે ટ્રમ્પે હોર્મુઝને સંપૂર્ણ રીતે બંધ કરવાનું એલાન કર્યું છે. PM મોદીએ ટ્રમ્પ સાથે થયેલી વાતચીતની માહિતી આપતા કહ્યું કે, આ વાતચીત દરમિયાન દ્વિપક્ષીય સહયોગમાં થયેલી મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રગતિની સમીક્ષા કરાઈ. આ સિવાય બંને વચ્ચે મિડલ ઈસ્ટની સ્થિતિ પર પણ ચર્ચા થઈ.

પાકિસ્તાનના બલૂચિસ્તાનમાં સક્રિય બળવાખોર સંગઠન ‘બલૂચ લિબરેશન આર્મી (BLA)’એ ફરી પાકિસ્તાન સરકારની ચિંતા વધારી દીધી છે. બીએલએ બલૂચિસ્તાનને સ્વતંત્ર દેશ બનાવવા માંગે છે, જેના કારણે તેના લડવૈયાઓ અને પાકિસ્તાની સૈનિકો વચ્ચે અવારનવાર અથડામણો થતી રહે છે. અત્યાર સુધી BLAએ મોટાભાગે જમીની કાર્યવાહી કરી છે, જોકે હવે બીએલએ પોતાનું નૌકાદળ બનાવી દરિયામાં ખળભળાટ મચાવ્યો છે. તેણે ગ્વાદર વિસ્તારમાં પાકિસ્તાની જહાજ પર હુમલો કરી, ત્રણ સૈનિકોને મોતને ઘાટ ઉતારી પોતાનું પ્રથમ દરિયાઈ ઓપરેશન પાર પાડ્યું છે.

પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવ વચ્ચે ઉર્જા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા ભારતે ફરી રશિયા પાસેથી સસ્તું ક્રૂડ મેળવવાની રણનીતિ તેજ કરી છે. માર્ચ ૨૦૨૬માં રશિયા પાસેથી ક્રૂડની આયાત પ્રતિદિન ૧.૯૮ મિલિયન બેરલ સુધી પહોંચી છે, જે જૂન ૨૦૨૩ પછીનો સૌથી મોટો ઉછાળો છે. જોકે, એપ્રિલમાં આ આયાત ઘટીને ૧.૫૭ મિલિયન બેરલ થઈ છે, જેનું મુખ્ય કારણ માંગમાં ઘટાડો નહીં પરંતુ નાયરા એનર્જીની રિફાઇનરીમાં ચાલી રહેલું ટેકનિકલ મેન્ટેનન્સ શટડાઉન છે. ભારત સરકાર હાલ વૈશ્વિક અસ્થિરતા વચ્ચે રશિયન તેલ દ્વારા દેશની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે.

પોપ લિયો XIV એ રાષ્ટ્રપતિ Trump ની ટિપ્પણી પર પ્રતિક્રિયા આપતા કહ્યું કે તેમને વ્હાઇટ હાઉસનો 'કોઈ ડર' નથી. પોપે ઈરાન વિરુદ્ધ અમેરિકા-ઈઝરાયેલ યુદ્ધ રોકવા અપીલ કરી. Trump એ પોપને ગુનાખોરીના મામલે નબળા અને વિદેશ નીતિ માટે અત્યંત ખરાબ ગણાવ્યા. પોપ લિયોએ સુદાનનું ગૃહયુદ્ધ, રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ અને લેબનોનમાં ઈઝરાયેલ-હિઝબુલ્લાહ વચ્ચેની લડાઈ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.

ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોપના ઈરાન નીતિ પરના નિવેદનોને ખોટા ઠેરવ્યા અને માફી માંગવાનો ઈન્કાર કર્યો. ટ્રમ્પે પોપને રાજકારણથી દૂર રહી ધાર્મિક કાર્યો પર ધ્યાન આપવાનું કહ્યું. પોપ લિયોની નિમણૂંક માટે Trumpએ દાવો કર્યો અને ગુનાખોરીમાં પોપના વલણને નબળું ગણાવ્યું. પોપે Trump સાથે દલીલોમાં પડવાનો ઈન્કાર કર્યો.

Hormuz Strait પર ઈરાનના કબજા બાદ, ટ્રમ્પે જહાજોને બ્લોક કરવાની જાહેરાત કરી. ચીનના અધિકારીએ અમેરિકાને ચેતવણી આપી કે ઈરાન સાથેના સંબંધોમાં દખલ ન કરે. એડમિરલ ડોંગ જૂનની ચેતવણી નાકાબંધી શરૂ થતા જ આવી. ચીન માટે હોર્મુઝ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે તે તેલ અને LNG જરૂરિયાતો પૂરી પાડે છે. ચીને યુદ્ધવિરામનું સમર્થન કર્યું છે.

હોર્મુઝની ખાડીમાં તણાવ વચ્ચે ઈરાને ભારતીય જહાજો પાસેથી કોઈ 'ટોલ ટેક્સ' નહીં વસૂલવાનો નિર્ણય કર્યો છે. ઈરાને ભારતને પોતાનો વિશ્વસનીય સાથી ગણાવીને મુશ્કેલ સમયમાં સુરક્ષિત રસ્તો આપવાની ખાતરી આપી છે. ઈરાનના રાજદૂતે જણાવ્યું કે ભારત સરકારને પૂછી શકો છો કે શું અમે અત્યાર સુધી કોઈ રકમ વસૂલી છે?

US-Iran Tension વચ્ચે ટ્રમ્પે 'ઓપરેશન બ્લોકેડ' શરૂ કર્યું. અમેરિકી નૌકાદળના 15થી વધુ જહાજો હોર્મુઝની ખાડીમાં તૈનાત છે. F-35B જેવા ફાઈટર જેટ્સ ઈરાની ગતિવિધિઓ પર નજર રાખશે. અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડ મુજબ, USS ત્રિપોલી (LHA 7) ને હવાઈ હુમલા અને નાકાબંધી માટે અરબ સાગરમાં તૈનાત કરાયું છે.

ઈરાન-અમેરિકા યુદ્ધની શાંતિ મંત્રણા નિષ્ફળ થતાં અને હોર્મુઝ નાકાબંધીથી વૈશ્વિક બજારોમાં સંકટ આવ્યું. ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ વધ્યા, રૂપિયો તૂટ્યો, અને ઓટોમોબાઈલ, બેંકિંગ, IT, ઓઈલ-ગેસ, કેપિટલ ગુડ્ઝ, કન્ઝ્યુમર ડ્યુરેબલ્સ શેરોમાં વેચવાલી થઈ. ક્રુડ ઓઈલ 100 ડોલરને પાર કરી ગયું.

અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધવિરામ મંત્રણા નિષ્ફળ થતા ઈરાને ભારત તરફ નજર ફેરવી. એમ્બેસેડર સૈયદ રઝા મોસીએબ મોતલાઘએ શાંતિ સ્થાપવામાં ભારતની રચનાત્મક ભૂમિકાને વખાણી. ભારતે ચીન અને રશિયા સાથે મળી વૈશ્વિક શાંતિને પ્રાથમિકતા આપી છે. અમેરિકાના યુદ્ધોન્માદને રોકવા ભારત, રશિયા, અને ચીનની ભૂમિકા અગત્યની. આ દેશોએ અમેરિકાના હુમલાને સમર્થન આપ્યું નથી.

ચીન મિત્રતાના દાવા કરે છે અને ભારતીય પ્રદેશો પર કબજો જમાવે છે. સરકારે ડિપ્લોમેટિક વિરોધથી વિશેષ કશું નથી કરી શકતી. ચીને એક જ વર્ષમાં ત્રણ નવા પ્રદેશો બનાવ્યા, જેની જાણ ભારતીય એજન્સીઓને મોડેથી થઈ. આ જિલ્લો તાજિકિસ્તાન અને PoKને અલગ કરે છે, જેને ચીને સુરક્ષાના નામે વિકસાવ્યો છે.

મુંબઈ બજારમાં મિશ્ર હવામાન હતું. વિશ્વ બજારમાં સોના-ચાંદીના ભાવ તૂટ્યા, પરંતુ ડોલર ઉછળતાં ભાવ પર મિશ્ર અસર થઈ. Iran-US વચ્ચે યુદ્ધની મંત્રણા નિષ્ફળ થતાં અને ડોલર ઇન્ડેક્સ ઉંચકાતાં સોનામાં વેચવાલી વધી. વૈશ્વિક સોનાના ભાવ 4749-4750 ડોલરથી ઘટી 4644 ડોલર થયા, જે 4719-4720 ડોલર રહ્યા. ચાંદીના ભાવ ઔંસના 75 ડોલર રહ્યા હતા.

પશ્ચિમ એશિયા યુદ્ધને લીધે ભારતીય બજારમાં આવેલા કરેક્શનનો લાભ લઈને mutual funds એ નીચા ભાવે EQUITY ખરીદી કરી. આથી, માર્ચમાં ફંડોનું CASH holding ઘટીને ૧૬ મહિનાના તળિયે પહોંચ્યું. ૬૦% ફંડોએ કરેક્શન વખતે આક્રમક ખરીદી કરી, જ્યારે ૪૦% ફંડોએ CASH holding વધાર્યું અથવા જાળવી રાખ્યું. ફેબ્રુઆરીના અંતે CASH holding રૂ. ૨.૧૦ લાખ કરોડ હતું, જે માર્ચમાં ઘટ્યું.

અમેરિકન લશ્કરે સોમવારથી ઈરાનના તમામ બંદરો અને દરિયાઈ વિસ્તારોની ઘેરાબંધી શરૂ કરી છે. Trumpના દબાણ લાવવાના પગલાંથી ઓઇલના ભાવ વધ્યા અને યુદ્ધની શક્યતા વધી છે. ઈરાને ધમકી આપી છે કે ઘેરાબંધી કરી તો ખાડીમાં એકપણ બંદર સલામત નહીં રહે. મધ્યપૂર્વમાં બધા બંદરો સલામત રહેશે, નહીં તો એકપણ સુરક્ષિત નહીં રહે.

ચીને સ્પેસ ટેકનોલોજીમાં પ્રભુત્વ દર્શાવતા ૩૬,૦૦૦ કિમી ઊંચાઈથી જાપાનના જહાજની હાઈ રેઝોલ્યુશન તસવીરો જાહેર કરી. સિન્થેટિક અપર્ચર રડાર સેટેલાઇટમાં માઇક્રોવેવ સિગ્નલ ટેકનિકનો ઉપયોગ થાય છે. ચીનને દુનિયાના જહાજોને દરેક હવામાનમાં ૨૪ કલાક ટ્રેક કરવા ફક્ત ત્રણ સેટેલાઇટની જરૂર પડે છે. આ સાથે ચીને સ્પેસમાં USને પછાડ્યું છે.

ઑસ્ટ્રેલિયાએ સ્ટુડન્ટ વિઝા પ્રક્રિયા કડક કરી, જેમાં ભારતને હાઈએસ્ટ રિસ્ક કેટેગરીમાં મૂક્યું. પરિણામે, ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની લગભગ 40% વિઝા અરજીઓ રિજેક્ટ થઈ છે. ખોટા દસ્તાવેજો અને નકલી ફાઈનાન્શિયલ માહિતી આપનાર સામે કાર્યવાહી થઈ રહી છે. આ સમાચાર ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે ચિંતાજનક છે જેઓ Australia માં અભ્યાસ કરવા ઇચ્છે છે.

અમેરિકા અને ઇઝરાયેલના બોમ્બમારાથી ઈરાનમાં ભયનો માહોલ હતો, જ્યાં દક્ષિણ ગુજરાતના 300થી વધુ ફીશરમેનો ફસાયા હતા. હોર્મુઝ ખાડી બંધ થતાં તેઓની મુશ્કેલી વધી હતી. ભારત સરકાર, વિદેશ મંત્રી અને સાંસદ ધવલ પટેલના પ્રયાસોથી 13 એપ્રિલે 70 જેટલા વલસાડના ફીશરમેનો ચેન્નઈથી વતન પરત ફર્યા. તેઓએ ઈરાનમાં ભારતીય એમ્બેસી અને સરકારના સહકારનો આભાર માન્યો, અને વીડિયો બનાવી મદદ માટે અપીલ કરી હતી.

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની મંત્રણા નિષ્ફળ રહ્યા બાદ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ભારતના ધ્વજ ધરાવતા ૧૫ જહાજો ફસાયા છે, જેમાં ક્રૂડ ટેન્કર અને ગેસ જહાજોનો સમાવેશ થાય છે. આ કટોકટી વચ્ચે ઈરાને ભારતને મદદની ખાતરી આપતા જણાવ્યું છે કે તેઓ ભારતીય જહાજોને સુરક્ષિત રસ્તો આપવા તૈયાર છે. ભારતમાં ઈરાનના રાજદૂત મોહમ્મદ ફતહલીએ સકારાત્મક વાતચીતની પુષ્ટિ કરતા કહ્યું કે, વર્તમાન તણાવ છતાં ભારત સાથેના મજબૂત સંબંધોને કારણે તેઓ જહાજોની અવરજવરમાં કોઈ અવરોધ ઊભો નહીં થવા દે.

ટેસ્લા અને Xના માલિક ઈલોન મસ્કે કોવિડ-19 રસીના બીજા ડોઝ વિશે ફરી એકવાર નિવેદન આપ્યું છે. મસ્કે એક્સ પર લખ્યું હતું કે, ‘કોવિડ રસીના બીજા ડોઝે મને લગભગ હોસ્પિટલ પહોંચાડી દીધો હતો. મને એવું લાગ્યું કે હું મરી રહ્યો છું.’ મસ્કે કોવિડ રસી બનાવતી જાણીતી કંપની ફાઈઝરના જ એક પૂર્વ અધિકારીને સમર્થન આપતા આ વાત કરી છે. આ વ્યક્તિએ દાવો કર્યો છે કે, કોવિડ રસીના કારણે એકલા જર્મનીમાં જ 60,000 મોત થયા હતા.

પાકિસ્તાનના ઈસ્લામાબાદમાં 21 કલાક સુધી યોજાયેલી બેઠક અનિર્ણાયક સાબિત થયા બાદ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ફરી તણાવ વધી રહ્યો હોય તેવું લાગે છે. અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આજથી (13મી એપ્રિલ) હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના નાકાબંધીની જાહેરાત કરી છે. તેમની ધમકીનો ઈરાને પણ કડક જવાબ આપ્યો છે. આ દરમિયાન ચીને પણ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અંગે મોટું નિવેદન આપતા કહ્યું કે, 'હોર્મુઝ અમારા માટે ખુલ્લુ છે. આ મામલે કોઈ દખલગીરી ના કરે.'

ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે હાલ બે અઠવાડિયાનું યુદ્ધ વિરામ ચાલી રહ્યો છે. પાકિસ્તાનમાં બંને દેશો વચ્ચે થયેલી બેઠક કોઈ પરિણામ વગર પૂરી થઈ છે. છેલ્લા 40 દિવસથી ચાલી રહેલા આ યુદ્ધમાં અમેરિકા અને ઈરાન બંનેના સૈન્ય કાફલામાં મોટું નુકસાન થયું છે. આ પરિસ્થિતિ વચ્ચે કેનેડાએ અમેરિકાને મોટો આંચકો આપ્યો છે. કેનેડાના વડાપ્રધાન માર્ક કાર્નીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હવે કેનેડા તેના સંરક્ષણ બજેટનો 70 ટકા હિસ્સો અમેરિકન કંપનીઓને નહીં મોકલે. કેનેડાએ અમેરિકા પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે આર્થિક પ્રતિબંધ જેવો નિર્ણય લીધો છે.

રાતા સમુદ્ર અને હોર્મુઝમાં જહાજો પર થઈ રહેલા હુમલાઓએ વૈશ્વિક દરિયાઈ વેપાર માટે મોટું સંકટ ઊભું કર્યું છે. ઈરાને કડક ચેતવણી આપી છે કે જો તેની સરહદો અથવા હિતોને નુકસાન પહોંચાડવામાં આવશે, તો તે આ મહત્ત્વપૂર્ણ જળમાર્ગો પર નિયંત્રણ મેળવી શકે છે. એક તરફ અમેરિકા હોર્મુઝમાં નાકાબંધી કરવા જઈ રહ્યું છે, બીજી તરફ રાતા સમુદ્રમાં પણ જહાજો પર ખતરો મંડરાઈ રહ્યો છે. રવિવારે યુનાઈટેડ કિંગડમ મેરિટાઈમ ટ્રેડ ઓપરેશન્સ (UKMTO)ના અનુસાર, યમનના અલ હુદૈદા કિનારાથી અંદાજિત 54 નોટિકલ માઈલ દૂર એક જહાજને 10-12 લોકોના હથિયારબંધ સમૂહે ઘેરી લીધું.

આદિત્ય ધરની સ્પાય થ્રિલર 'ધુરંધર 2: ધ રિવેન્જ' બોક્સ ઓફિસ પર અટકવાનું નામ નથી લઈ રહી. રીલીઝના 25મા દિવસે પણ ફિલ્મે પોતાની પકડ મજબૂત રાખી છે. આ ફિલ્મે ભારતની પ્રથમ એવી ફિલ્મ ફ્રેન્ચાઈઝી બનવાનું બહુમાન મેળવ્યું છે જેણે બંને ભાગ મેળવીને વિશ્વભરમાં રૂ. 3,000 કરોડથી વધુનો બિઝનેસ કર્યો હોય. બાહુબલી ફ્રેન્ચાઈઝી (પાર્ટ 1 + 2): કુલ કમાણી અંદાજે રૂ. 2,400 કરોડની આસપાસ છે. KGF ફ્રેન્ચાઈઝી (પાર્ટ 1 + 2): કુલ કમાણી અંદાજે રૂ. 1,500 કરોડની આસપાસ છે. ભારતમાં 1000 કરોડ પાર કરનારી પ્રથમ હિન્દી ફિલ્મ બની ધુરંધર.

આંતરરાષ્ટ્રીય ઉર્જા બજારમાં ઉથલપાથલ છે. ક્રૂડ ઓઇલ અને ગેસના ભાવ અંગે રોકાણકારો અને ગ્રાહકો અનિશ્ચિત છે. US પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નિવેદનથી બજારની ચિંતા વધી છે. USમાં ચૂંટણી પહેલાં ટ્રમ્પે ઊર્જા ક્ષેત્રે ભાવ વધઘટના સંકેત આપ્યા છે. હાલમાં ક્રૂડ ઓઇલ બજાર અનેક દબાણનો સામનો કરી રહ્યું છે.

એશિયન બજારોમાં ઘટાડા વચ્ચે ભારતીય શેરબજાર નીચા સ્તરે ખુલ્યું, ટ્રમ્પની ધમકીથી બજારમાં ચિંતા વધી. Reliance Industries, HDFC અને ICICI બેંક જેવા શેરોમાં વેચાણ દબાણ આવ્યું, ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ વધારાથી રૂપિયા પર અસર થઈ. સેન્સેક્સ 1518 પોઇન્ટના ઘટાડા સાથે અને નિફ્ટી 458.25 પોઇન્ટના ઘટાડા સાથે ખુલ્યો.

આ નાકાબંધી ઈરાનના બંદરો અને તટીય વિસ્તારોમાં આવતા-જતા જહાજો સામે લાગુ થશે. CENTCOMએ કહ્યું કે રાષ્ટ્રપતિના આદેશથી ઈરાનના બંદરોમાં આવનારા જનાર તમામ ટ્રાફિક પર નાકાબંધી લાગુ થશે. હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી ગેર-ઈરાની બંદરો તરફ જતા જહાજોને અવરોધ નહીં. અમેરિકા ટૂંક સમયમાં હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી પસાર થતા જહાજોને રોકવાનું શરૂ કરશે અને ચીન અને ઈરાન બંને સામે કડક વલણ દાખવશે.

સોમવારે ભારતીય શેરબજાર ખુલતાની સાથે જ ક્રેશ થયું. ટ્રમ્પની ધમકીથી વૈશ્વિક બજારમાં ભયનો માહોલ સર્જાયો. સેન્સેક્સ 1613 અંક ઘટી 77,550 પર અને નિફ્ટી 461 અંક ઘટી 23,590 પર પહોંચ્યો. PSU બેંકોમાં વેચવાલી થઈ. Asian market અને American market માં પણ ઘટાડો નોંધાયો.

અમેરિકા-ઈરાન મંત્રણા નિષ્ફળ થતા વૈશ્વિક બજારની અસરથી ભારતીય બજારમાં સોના અને ચાંદીના ભાવ ઘટ્યા. રોકાણકારો માટે આંચકાજનક દિવસે સોનામાં પ્રતિ 10 ગ્રામ ₹1,195 અને ચાંદીમાં પ્રતિ કિલો ₹6,084નો કડાકો બોલાયો. MCX Goldમાં સોનાના ભાવમાં મોટો ઘટાડો થયો.

પાકિસ્તાનમાં US અને ઇરાન વચ્ચેની શાંતિ મંત્રણા નિષ્ફળ થતા ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ વધ્યા. USએ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ઈરાની બંદરોની નાકાબંધી જાહેર કરી. બ્રેન્ટ ક્રૂડ 8.36% વધીને $103.16 પ્રતિ બેરલ અને WTI ક્રૂડ 8.22% વધીને $104.57 પ્રતિ બેરલ થયું. યુરોપિયન ગેસના ભાવમાં પણ ઉછાળો આવ્યો. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ વિશ્વના તેલ માટે મહત્વપૂર્ણ છે. યુએસ સૈન્યએ ઈરાની બંદરો પર નાકાબંધી કરી. ઇરાને પરમાણુ હથિયારો ન બનાવવાની બાંહેધરી આપવાનો USનો ઉદ્દેશ્ય અધૂરો રહ્યો.

અમેરિકા-ઈરાન શાંતિ વાટાઘાટો નિષ્ફળ થતા, ટ્રમ્પ પ્રશાસને ઈરાની બંદરોની નાકેબંધીની જાહેરાત કરી. આના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલની કિંમતોમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો. સોમવારે Crude Oilના ભાવ 8% વધીને ફરી $100 પ્રતિ બેરલને પાર કરી ગયા, જેની અસર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પડી રહી છે.