મિડલ ઈસ્ટમાં તણાવ વચ્ચે ભારતે ઉર્જા અને સંરક્ષણ હિતોની સુરક્ષા માટે રાજદ્વારી ગતિવિધિઓ તેજ કરી છે. વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર યુએઈની મુલાકાતે છે, જ્યારે વિદેશ સચિવ વિક્રમ મિસરી અમેરિકા બાદ હવે ફ્રાન્સ અને જર્મનીના પ્રવાસે છે. આ ઉચ્ચ સ્તરીય મુલાકાતોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય યુદ્ધની સ્થિતિમાં ભારતની તેલ-ગેસની નિર્ભરતા સુરક્ષિત રાખવી અને સંરક્ષણ તથા ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી મજબૂત કરવાનો છે, જેથી વૈશ્વિક કટોકટી વચ્ચે ભારત આત્મનિર્ભર રહી શકે.

વૈશ્વિક રાજકારણમાં ઐતિહાસિક વળાંક સમાન ઘટનામાં, ઇસ્લામાબાદ ખાતે અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વાન્સ અને ઈરાની પ્રતિનિધિમંડળ વચ્ચે સીધી વાટાઘાટો શરૂ થઈ છે. પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફની મધ્યસ્થીમાં યોજાયેલી આ બેઠકમાં ઈરાને દાયકાઓ જૂની નીતિ તજી લવચીક અભિગમ અપનાવ્યો છે. ક્ષેત્રીય અર્થતંત્રને થયેલું નુકસાન અને ઉર્જાના વધતા ભાવો વચ્ચે, વધુ એક ભીષણ યુદ્ધ ટાળવા અને કાયમી શાંતિ સ્થાપવા બંને પક્ષો મહત્વના મુદ્દાઓ પર સમજૂતી સાધવા પ્રયત્નશીલ છે, જે હકારાત્મક સંકેત આપે છે.

અમેરિકા-ઈરાનના યુદ્ધવિરામથી ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ઘટ્યા છે, જે ગયા અઠવાડિયે 13% ઘટ્યા, જે 2020 પછીનો સૌથી મોટો ઘટાડો છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડ $95 અને WTI $96 પ્રતિ બેરલ થયું. ફેબ્રુઆરીમાં યુદ્ધ પછી બજાર અસ્થિર હતું, ભાવ યુદ્ધ પહેલાના સ્તરથી 30% વધારે છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા ઉર્જા પુરવઠો શરૂ થવાની શક્યતા છે. US ટેન્કરો પર રશિયન ક્રૂડ ઓઇલની ખરીદીને મંજૂરી આપતી છૂટનો સમયગાળો લંબાવાશે કે નહીં તેના પર પણ નજર છે.

મધ્ય પૂર્વમાં વિનાશ રોકવા પાકિસ્તાનમાં સંવાદ શરૂ, American પ્રતિનિધિમંડળ તૈયાર, પણ ઈરાનનું સસ્પેન્સ યથાવત છે. ઇઝરાયલની શરત મુખ્ય કારણ છે. કટ્ટર હરીફ America અને ઈરાન પાકિસ્તાનમાં સાથે બેસવા તૈયાર, ઇઝરાયલના હુમલાની તૈયારી અને પાકિસ્તાની મંત્રીના નિવેદને ઇઝરાયલને કાર્યવાહી માટે મજબૂર કર્યું.

પાકિસ્તાનમાં US-ઈરાન સીઝફાયર મંત્રણા થશે, જેમાં મોહમ્મદ બાઘેર ગાલિબાફ ઈરાની પ્રતિનિધિમંડળનું નેતૃત્વ કરશે. તેઓ ઈરાની સંસદના સ્પીકર છે અને 'પ્રેક્ટિકલ હાર્ડલાઈનર' ગણાય છે. તેઓ ભૂતપૂર્વ સૈન્ય કમાન્ડર પણ છે, અને તેઓ IRGC સાથે ગાઢ સંબંધ ધરાવે છે. તેઓ રાજકીય સમજ ધરાવે છે અને ઈરાનના કટ્ટરપંથી અને સુધારાવાદી જૂથો વચ્ચે કડી સમાન છે. તેમના અનુભવને કારણે શાંતિ મંત્રણામાં રસ્તો નીકળવાની આશા છે.

એપ્રિલમાં હળવી ઠંડક વચ્ચે, હવામાન વિભાગે તાપમાન વધવાની આગાહી કરી છે. IMD મુજબ, ઉત્તર-પશ્ચિમ, મધ્ય અને પૂર્વી ભારતમાં તાપમાન સામાન્ય રહેશે, પરંતુ ત્યારબાદ 7 દિવસમાં વધશે. દિલ્હી, ઉત્તર પ્રદેશ, હરિયાણા, રાજસ્થાનમાં ગરમી વધશે, દક્ષિણમાં હીટવેવની શક્યતા છે. પશ્ચિમી વિક્ષોભ નબળો પડતાં ગરમી વધશે, તેથી સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે.

અરવલ્લી જિલ્લામાં કમોસમી વરસાદથી મોડાસા પંથકમાં ગાજવીજ સાથે વરસાદ થયો. દધાલિયા, ઉમેદપુર, જંબુસરમાં ભારે વરસાદ થયો. માવઠા બાદ મોડાસા શહેર અને ગામોમાં વીજળી ગુલ થતાં હાલાકી થઈ, પછી પુરવઠો શરૂ થતાં હાશકારો થયો.

બાયડ સબડિવિઝનના ડેમાઇ, વારેણા સહિતના ગામોમાં વૃક્ષો પડવાથી આશરે 13 જેટલા વીજથાંભલા તૂટી ગયા હતા. UGVCL ચોઇલા સબડિવિઝનના ડાભા પંથકમાં આશરે 8 જેટલા વીજથાંભલા ધરાશાયી થયા હતા. ડેમાઇ સબ સ્ટેશનના ગામોમાં વીજપુરવઠો કાર્યરત કરવા ટીમો કાર્યરત થઈ, મોડી રાત્રે વીજપુરવઠો પૂર્વવત કરાયો. વાવાઝોડાથી UGVCLને મોટું નુક્સાન થયું.

પશ્ચિમ એશિયામાં તણાવ વધ્યો, સીઝફાયર બાદ ઈરાને Strait of Hormuz બંધ કર્યું. લેબનાન પર ઈઝરાયલી હુમલા ચાલુ રહેતા આ નિર્ણય લેવાયો, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ચિંતા સર્જાઈ. ઈરાન, ઇઝરાયેલ અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ વચ્ચે સીઝફાયર થયું હતું, પણ ઇઝરાયલના વડાપ્રધાને કહ્યું કે આ સીઝફાયર લેબનાન માટે લાગુ પડતું નથી. હાલ પરિસ્થિતિ પર વિશ્વભરના દેશો નજર રાખી રહ્યા છે.

નવા સંશોધન મુજબ, ચોમાસાના ISO ની પેટર્નમાં બદલાવથી પૂરની આવૃત્તિમાં 44% વધારો થયો છે. Global warming ને લીધે દક્ષિણ એશિયાના ઉત્તરપશ્ચિમ ભાગમાં ભારે વરસાદ અને પૂર આવી રહ્યા છે. 2022માં પાકિસ્તાનમાં આવેલા પૂરમાં ઘણું નુકસાન થયું. ISO સિગ્નલ હવે 20°N અક્ષાંશથી આગળ વધી ઉત્તરપશ્ચિમ દક્ષિણ એશિયાના આંતરિક ભાગમાં પહોંચી રહ્યું છે.

Strait Of Hormuz પર નાકાબંધીથી તેલના ભાવ વધ્યા હતા. અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધવિરામ બાદ જહાજોને સુરક્ષિત રીતે પસાર થવાની મંજૂરી મળી છે. ઈરાને યુદ્ધમાં કેટલાક જહાજો પાસેથી ટોલ વસૂલ્યો હતો, જેનાથી અંદાજે $4.5 billion સુધીની કમાણી થઈ શકે છે. ભારતને ઓમાન અને ઈરાન સાથેના સારા સંબંધોને કારણે કરમાં છૂટ મળવાની શક્યતા છે, અને પરિસ્થિતિ સરળ બની શકે છે.

યુએસ ડિફેન્સ સેક્રેટરી પીટ હેગસેથના જણાવ્યા અનુસાર, ઓપરેશન એપિક ફ્યુરીમાં યુએસએ 800થી વધુ હવાઈ હુમલાઓથી ઈરાનના લશ્કરી માળખાને નુકસાન પહોંચાડ્યું. ઈરાનની 80% એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ અને 90 જેટલા હથિયાર કારખાનાઓનો નાશ થયો. બે અઠવાડિયાના યુદ્ધવિરામ બાદ, બંને દેશો વચ્ચે ઇસ્લામાબાદમાં વાટાઘાટો શરૂ થશે. US president ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે લશ્કરી કાર્યવાહી બંધ કરી.

સીઝફાયર પછી પાકિસ્તાનનો જોશ હાઈ છે. પાકિસ્તાનને કયા ફાયદા મળશે તેના પર સૌની નજર છે. પાકિસ્તાને 'થેન્ક ગિવિંગ ડે'ની ઉજવણી જાહેર કરી. નિષ્ણાંતોના જણાવ્યા અનુસાર, પાકિસ્તાને આર્થિક સ્થિતિ સુધારવા માટે આ પગલું લીધું. આનાથી મીડલ ઇસ્ટમાં તેની ઉપસ્થિતિ વધશે. જો કે, UAE નારાજ છે, કેમ કે પાકિસ્તાને તેમને સીઝફાયર વિશે માહિતી આપી ન હતી અને સંબધો ખરાબ થતા વ્યાજ ચુકવવું પડશે.

સીઝફાયર બાદ Donald Trumpએ કહ્યું કે યુરેનિયમ સંવર્ધન ન થાય. તેઓએ જાહેરાત કરી કે, ઇરાનને હથિયાર આપનાર દેશ પર 50% ટેરિફ લાગશે. Iranમાં સકારાત્મક સત્તા પરિવર્તન થયું છે અને ઘણી શરતો પર સહમત થયું છે. અમેરિકા હવે ઈરાન સાથે કામ કરશે અને પરમાણુ અવશેષોનું ખોદકામ કરશે. US ઈરાનને શસ્ત્રો આપનાર દેશ સામે કાર્યવાહી કરશે.

સીઝફાયર બાદ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ Donald Trumpએ યુરેનિયમ સંવર્ધન બંધ થવાની વાત કરી અને ઈરાન સાથે કામ કરવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી. તેમણે ઈરાનને હથિયાર સપ્લાય કરનારા દેશો પર 50% ટેરિફ લગાવવાની ચેતવણી આપી. Trumpએ પરમાણુ અવશેષોનું ખોદકામ કરવાની અને ટેરિફ મુદ્દે ઈરાન સાથે વાટાઘાટો ચાલુ હોવાની પણ વાત કરી. અમેરિકા આવા દેશોથી આવતા માલ પર 50% ટેરિફ લાદશે.

વોશિંગ્ટન તેહરાનની શરતો પર સંમત; ઈરાને 39 દિવસમાં USને હરાવ્યું, $40 billion ખર્ચ છતાં નિષ્ફળ. ટ્રમ્પની ટીકા વધી, પણ વ્હાઇટ હાઉસ યુદ્ધવિરામને વિજય ગણાવે છે. અમેરિકાની હારના કારણોમાં યુરેનિયમ ટ્રાન્સફરની શરત બદલાઈ, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ઈરાનનું નિયંત્રણ અને મધ્ય પૂર્વના સાથીઓ સાથે સલાહ ન કરી તે સામેલ છે. હવે વાટાઘાટોમાં યુદ્ધની ધમકી નકામી, ફક્ત વ્યાપારી હિતોથી સમાધાન શક્ય.

ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે યુદ્ધવિરામ પછી, ઈરાનના લાવન આઈલેન્ડમાં ઓઈલ રિફાઈનરીમાં બ્લાસ્ટ થયો છે. સીઝફાયર પછી આ પહેલી ઘટના છે, કારણ અજ્ઞાત છે. લાવન દ્વીપ રણનીતિક રીતે મહત્વપૂર્ણ છે, જ્યાંથી તેલની નિકાસ થાય છે. 15 દિવસ માટે હુમલો ન કરવા પર સહમતિ થઈ છે. યુદ્ધવિરામનું પાલન જરૂરી છે. બ્લાસ્ટનો સોર્સ હજુ સુધી જાણી શકાયો નથી.

UAE પાકિસ્તાનથી નારાજ છે, કારણ કે પાકિસ્તાને સંદેશવાહકની ભૂમિકા ભજવી હતી. ઈરાને UAE પર હુમલા કર્યા, જેમાં ડ્રોન અને મિસાઈલોનો સમાવેશ થાય છે. UAE યુદ્ધવિરામથી ગુસ્સે છે કારણ કે, Pakistanએ તેમને વિશ્વાસમાં લીધું ન હતું અને યુદ્ધવિરામમાં UAEને અવગણવામાં આવ્યું. UAE યુદ્ધની તૈયારી કરી રહ્યું હતું અને હોર્મુઝને નિયંત્રિત કરવા માંગતું હતું.

એશિયન બજારોમાં તેજી અને US-ઇરાન યુદ્ધવિરામની જાહેરાતથી ભારતીય શેરબજારમાં તેજી જોવા મળી. ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ઘટવાથી અને HDFC બેંક, ICICI બેંક, L&T અને રિલાયન્સ જેવા શેરોમાં વધારાથી બજારને સારો ટેકો મળ્યો. સેન્સેક્સ 2947 પોઇન્ટ વધીને 77,562.90 પર અને નિફ્ટી 873.70 પોઇન્ટ વધીને 23997.35 પર બંધ થયો. RBI એ વ્યાજ દર 5.25 % પર સ્થિર રાખ્યો.

ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે યુદ્ધવિરામ જાહેર કર્યું, પરંતુ ઈરાનને મોટું નુકસાન થયું, જેમાં હજારો લોકોના મૃત્યુ અને ટોચના કમાન્ડરો ગુમાવ્યા. Iranની મિસાઈલ ક્ષમતા ઘટી. US અને ઈઝરાયેલને આર્થિક ફટકો પડ્યો, US એ હાઈ-ટેક જેટ્સ ગુમાવ્યા. યુદ્ધથી તેલના ભાવ વધ્યા, ભારત સહિત વિશ્વની અર્થવ્યવસ્થાને અસર થઈ અને વેપાર ઠપ થયો. Trump જીતનો દાવો કરે છે, જ્યારે Iran સરન્ડર કહે છે.

આ આર્ટિકલ Iran America Conflictના યુદ્ધવિરામમાં Pakistanની ભૂમિકા વિશે છે. પાકિસ્તાને ફક્ત ઈરાનને અમેરિકાનો સંદેશ પહોંચાડ્યો, પણ પ્રસ્તાવ તૈયાર કરવામાં કોઈ ભૂમિકા નહોતી. નિષ્ણાતો માને છે કે Trump વહીવટીતંત્રે પોતાના હિતો માટે પાકિસ્તાનનો ઉપયોગ કર્યો. Pakistan માટે આ ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તેની આર્થિક સ્થિતિ નબળી છે.

આખરે Iran વોરમાં યુદ્ધવિરામ થયું. President Trumpએ Iranને નકશામાંથી નાબૂદ કરવાની વાત કરી યુદ્ધવિરામ જાહેર કર્યું. પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થીથી આ યુદ્ધવિરામ થયું હોવાનું મનાય છે, જેમાં ચીન અને રશિયાની પણ ભૂમિકા છે. Iranએ યુદ્ધ સમાપ્તિ માટે કેટલીક શરતો મૂકી છે, જેમાં હુમલા નહીં કરવાની અને પ્રતિબંધો હટાવવાની માંગણીઓ છે. આ યુદ્ધના કારણે Trumpની ઈમેજને નુકસાન થયું છે. Israelની ઈચ્છા Iranને ખતમ કરવાની હતી, જે પૂરી થઈ નથી.

અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધવિરામ બાદ, ભારત સરકારે ભારતીયોને ઈરાનથી વહેલી તકે નીકળી જવા જણાવ્યું. દૂતાવાસે આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદ પર દૂતાવાસની પરવાનગી વગર ન જવા જણાવ્યું. Trumpએ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની નાકાબંધી ન હટાવવા પર સંસ્કૃતિનો નાશ કરવાની ધમકી આપી હતી, જેના કારણે આ નિર્ણય લેવાયો. દૂતાવાસે સુરક્ષા પ્રોટોકોલ જાહેર કર્યા અને હેલ્પલાઈન નંબર આપ્યા.

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના તણાવમાં વિરામ બાદ ટ્રમ્પે મધ્ય પૂર્વમાં સુવર્ણ યુગની વાતો કરી. 'ટ્રુથ સોશિયલ' પર તેમણે વિશ્વ શાંતિ માટે આને મોટો દિવસ ગણાવ્યો. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર જહાજોની અવરજવર સામાન્ય કરવામાં મદદ કરશે અને આર્થિક તેજી આવશે. ટ્રમ્પે ઈરાનના પુનઃનિર્માણમાં પણ મદદ કરવાની તૈયારી દર્શાવી, જેને એક રાજદ્વારી યુ-ટર્ન માનવામાં આવે છે. AMERICA વેપારમાં સહભાગી બનશે.

છેલ્લા 24 કલાકમાં ટ્રમ્પે ઈરાનને નષ્ટ કરવાની ધમકી આપી હતી, પરંતુ હવે યુદ્ધના નુકસાનમાંથી બહાર લાવવા અને પુનઃનિર્માણમાં મદદ કરવાની જાહેરાત કરી છે. ઈરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર નિયંત્રણ જાળવી રાખવા અને યુરેનિયમ સંવર્ધન ચાલુ રાખવાની શરતો મૂકી હતી, જે ટ્રમ્પે સ્વીકારી લીધી છે. ટ્રમ્પે આને અમેરિકાનો "સંપૂર્ણ અને સંપૂર્ણ વિજય" ગણાવ્યો છે અને ગુપ્ત કરાર દ્વારા પરમાણુ કાર્યક્રમને નિયંત્રિત કરવાનો સંકેત આપ્યો છે.

પશ્ચિમ એશિયામાં સૈન્ય અશાંતિ વચ્ચે, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સામેની કાર્યવાહી બે અઠવાડિયા માટે સ્થગિત કરી છે. જો ઈરાન 'Strait of Hormuz'માં વ્યાપારી જહાજોને સુરક્ષિત માર્ગ આપે તો જ અમેરિકા દૂર રહેશે. યુદ્ધવિરામથી ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ ઘટ્યા, WTI $92.60 અને બ્રેન્ટ ક્રૂડ $103.40 થયું. શેરબજારમાં તેજી આવી છે અને રોકાણકારોમાં વિશ્વાસ વધ્યો છે. શાંતિ પ્રસ્તાવથી કાયમી ઉકેલની આશા છે.

America અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધવિરામની જાહેરાત પછી વોશિંગ્ટનમાં વિરોધ પ્રદર્શન થયા. વિરોધીઓ White House બહાર એકઠા થયા અને સરકારના નિર્ણય સામે સૂત્રોચ્ચાર કર્યા. તેઓ આ નિર્ણયને ઉતાવળિયો માને છે અને પ્રાદેશિક સુરક્ષાને અસર કરે તેવી શક્યતા વ્યક્ત કરે છે. હાલમાં કોઈપણ અનિચ્છનીય ઘટનાને રોકવા માટે White House ની બહાર સુરક્ષા વધારી દેવામાં આવી છે.

ઈરાન-અમેરિકન યુદ્ધવિરામ પર ઇઝરાયલના વડા પ્રધાન કાર્યાલયે અમેરિકાના નિર્ણયને સ્વીકાર્યો છે અને કેટલીક શરતો નક્કી કરી છે. જેમાં લેબનોનનો સમાવેશ નથી. ઇઝરાયલના રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના ઈરાન પરના હુમલા રોકવાના નિર્ણયને સમર્થન આપે છે, જો ઈરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલે અને હુમલા બંધ કરે. પાકિસ્તાન અને ચીને શાંતિ માટે ભૂમિકા ભજવી હતી. આર્થિક નુકસાનથી બચવા ઈરાન સંમત થયું છે. ટ્રમ્પે આને મોટી જીત ગણાવી છે.

US પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નિવેદનોની ભારતીય શેરબજાર પર અસર થઈ. ટ્રમ્પના બેલગામ વક્તવ્ય બાદ બજારોએ પ્રતિક્રિયા આપવાનું બંધ કર્યું. સીઝ ફાયરની જાહેરાતથી બજારમાં તેજી આવી અને સેન્સેક્સ 2637 પોઇન્ટથી ખુલ્યો અને નિફ્ટી 754 પોઇન્ટથી ખુલ્યો. રોકાણકારો RBIની નાણાકીય નીતિ સમિતિની બેઠકના પરિણામની રાહ જોઈ રહ્યા છે.

મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ વચ્ચે, US અને ઈરાન બે અઠવાડિયા માટે યુદ્ધવિરામ માટે સંમત થયા છે. પાકિસ્તાન આનો શ્રેય લે છે, જ્યારે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ચીનને યુદ્ધવિરામનો શ્રેય આપ્યો છે. ટ્રમ્પે AFPને કહ્યું કે ચીને ઈરાનને વાટાઘાટો માટે રાજી કર્યા. અગાઉ APએ જણાવ્યું હતું કે ચીન પડદા પાછળ રહીને ઈરાન પર દબાણ લાવી રહ્યું હતું. આ કરાર મુજબ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ટૂંક સમયમાં ખોલવામાં આવશે.