હોર્મુઝમાં અમેરિકન નાકાબંધી વચ્ચે પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ઈરાનને લઈને થોડા નરમ પડતા દેખાઈ રહ્યા છે. પાકિસ્તાનમાં ફરી ઈરાન સાથે બેઠક થવાના સમાચારો વચ્ચે ટ્રમ્પે પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ટ્રૂથ સોશિયલ પર મોટી જાહેરાત કરી છે. તેમણે કહ્યું કે, હું હોર્મુઝ હંમેશા માટે ખોલી રહ્યો છું. આ ચીન અને દુનિયા માટે કરી રહ્યો છું. ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું કે, "ચીન ખૂબ ખુશ છે કે હું હોર્મુઝ કાયમી ધોરણે ખોલી રહ્યો છું. હું આ તેમના માટે પણ કરી રહ્યો છું - અને વિશ્વ માટે પણ. આ પરિસ્થિતિ ફરી ક્યારેય ઊભી થશે નહીં. તેઓ ઈરાનને હથિયારો ન મોકલવા માટે સંમત થયા છે.

ઈરાને ચીનના જાસૂસી સેટેલાઇટનો ઉપયોગ કરીને મધ્ય પૂર્વમાં આવેલા અમેરિકન સૈન્ય ઠેકાણાઓની રેકી કરી હતી. આ જાસૂસીને કારણે ઈરાનને તમામ મહત્વની જાણકારી મળી ગઈ હતી અને ત્યારબાદ યુદ્ધ દરમિયાન તેને અમેરિકન ઠેકાણાઓને વીણી-વીણીને નિશાન બનાવ્યા હતા. ચીની સેટેલાઇટનો આ ઉપયોગ 2024ના છેલ્લા દિવસોમાં કરવામાં આવ્યો હતો. ફાઇનાન્શિયલ ટાઇમ્સના અહેવાલમાં આ દાવો કરવામાં આવ્યો છે. રિપોર્ટ અનુસાર, ઈરાને TEE-01B સેટેલાઇટ્સનો ઉપયોગ કર્યો હતો, જેને ચીની કંપની 'અર્થ આઈ' દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે.

અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધવિરામ વચ્ચે 20 હજાર મેટ્રિક ટન LPG સાથે જગ વિક્રમ જહાજ હોર્મુઝ ખાડી પાર કરીને કંડલા પહોંચ્યું. યુદ્ધવિરામ વચ્ચે હોર્મુઝ પાર કરનાર પ્રથમ ભારતીય અને ખાડીમાંથી બહાર નીકળનાર 9મું ભારતીય જહાજ છે. દીનદયાળ પોર્ટ ઓથોરિટી કંડલા ખાતે ઓઈલ જેટી નંબર 1 ઉપર લાંગરવામાં આવ્યું. LPG ખાલી કરવાની ગતિવિધિ શરૂ કરાઈ છે, જે દેશના વિવિધ વિસ્તારોમાં સપ્લાય થશે.

IDFએ દાવો કર્યો છે કે તેણે દક્ષિણ લેબનોનના બિંત જ્બીલ શહેરને ઘેરી લીધું છે અને નિયંત્રણમાં લેશે. અહેવાલો અનુસાર, ઇઝરાયેલી સેનાએ ઘરો તોડવાનું શરૂ કર્યું છે. ઈઝરાયેલના આ દાવા વચ્ચે, પાકિસ્તાનમાં US-Iranની શાંતિ વાટાઘાટો નિષ્ફળ ગઈ હતી. સેનાએ હિઝબુલ્લાહના 100 આતંકવાદીઓના મોતનો દાવો કર્યો છે. હિઝબુલ્લાહે લોહિયાળ જંગ ચાલુ હોવાનું જણાવ્યું છે.

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધને રોકવા માટે બીજા રાઉન્ડની વાતચીતની અટકળો લગાવવામાં આવી રહી છે. પાકિસ્તાન અને ઈજિપ્તના પ્રયાસોથી પ્રથમ બેઠક ઈસ્લામાબાદમાં યોજાઈ હતી, જે અનિર્ણિત રહી હતી. આ દરમિયાન ભારતમાં અમેરિકાના રાજદૂત અને ટ્રમ્પના નજીકના સર્જિયો ગોરે યુદ્ધ રોકવામાં ભારતની ભૂમિકા અંગે મોટું નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે કહ્યું છે કે મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ માટે અમેરિકા ભારતની ભાગીદારીનું સ્વાગત કરશે.

પશ્ચિમ એશિયામાં સંઘર્ષ અને નાકાબંધી વચ્ચે, ભારતીય ધ્વજવાળું LPG ટેન્કર 'જગ વિક્રમ' 20 હજાર મેટ્રિક ટન LPG લઈને કંડલા પોર્ટ પર પહોંચ્યું. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે કામચલાઉ સંઘર્ષવિરામ બાદ હોર્મુઝની સામુદ્રધુની પસાર કરનાર આ પ્રથમ ભારતીય જહાજ છે. આ જહાજ ઓમાનની ખાડી થઈને ભારત તરફ આગળ વધ્યું હતું. આ ઘટના ભારત માટે રાહતરૂપ છે.

અંદમાન સાગરમાં એક હોડી ડૂબી ગઈ, જેમાં 250થી વધુ બાંગ્લાદેશી અને રોહિંગ્યા હતા. તેઓ Malaysia જઈ રહ્યા હતા. નવ લોકોનું રેસ્ક્યૂ કરવામાં આવ્યું છે, પણ બાકીના લોકોનો કોઈ અત્તો પત્તો નથી. આ લોકોને તસ્કરી કરીને લઈ જવામાં આવી રહ્યા હતા.

અમેરિકા-ઈરાન તણાવ વચ્ચે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની સ્થિતિ ગંભીર છે. જો આ દરિયાઈ માર્ગ બંધ થાય, તો વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા પર અસર થશે. નોમુરાના અહેવાલ મુજબ માર્ચ ૨૦૨૬ની તુલનાએ દરરોજ આશરે 2.3 million barrels ની અછત સર્જાઈ શકે છે.

યુદ્ધની અસરથી માર્ચમાં ચીનની નિકાસમાં માત્ર 2.50 ટકાની સામાન્ય વૃદ્ધિ થઈ, જ્યારે આયાત 27.80 ટકા વધી છે. વૈશ્વિક વેપારમાં અનિશ્ચિતતા અને ઊર્જાના ભાવ વધારાને કારણે નિકાસ પર અસર થઈ છે. January અને Februaryમાં નિકાસમાં 21 ટકાનો વધારો થયો હતો.

ઈરાન હોર્મુઝની ખાડી ખોલવા તૈયાર છે, પણ અમેરિકા દબાણ કરે છે, જેથી મુદ્દો ગુંચવાશે. યુનાઈટેડ સ્ટેટ સેન્ટ્રલ કમાન્ડના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકા ટાર્ગેટેડ બ્લોકેજ કરશે, જે ઈરાનના જહાજોને રોકશે. હોર્મુઝની ખાડી દુનિયાનો મહત્વનો ચોક પોઈન્ટ છે, જેની પહોળાઈ માત્ર ૩૩ કિલોમીટર છે પણ જહાજો માટે માત્ર ૩ કિલોમીટર છે.

USમાં મોસમ બદલાતા, એપ્રિલમાં જ જૂન-જુલાઈ જેવી ભીષણ ગરમીનો અનુભવ થશે. મિડ એટલાન્ટિક અને દક્ષિણ-પૂર્વમાં 600થી વધુ સ્થળો પર તાપમાન 90 ડિગ્રી Fahrenheit (32.22 ડિગ્રી સે.) થી ઉપર જશે, જેનાથી 16 કરોડ અમેરિકનોને રાડ પડાવશે. આ ભીષણ ગરમીની આગાહી કરવામાં આવી છે.

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર વિકાસ કાર્યક્રમની ચેતવણી અનુસાર, ઇરાન યુદ્ધથી ભારતમાં ઊર્જાના ભાવ વધશે, કોલસા આધારિત વીજઉત્પાદન વધશે, મધ્ય-પૂર્વમાંથી રેમિટન્સની આવક ઘટશે. યુરિયા ઉત્પાદન માટે આયાતી ગેસ પર નિર્ભરતા ખાદ્ય સુરક્ષા પર દબાણ વધારશે અને ગરીબીમાં રહેનારા લોકોની સંખ્યા વધશે.

યુદ્ધવિરામ બાદ મોદી-ટ્રમ્પની પહેલી વાતચીત: વેપાર અને વૈશ્વિક મુદ્દે ભાગીદારી મજબૂત કરવા કટિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી. પશ્ચિમ એશિયામાં US, ઇઝરાયેલ અને ઈરાન યુદ્ધ વચ્ચે, ટ્રમ્પે PM નરેન્દ્ર મોદી સાથે 40 મિનિટ સુધી ચર્ચા કરી. મધ્ય-પૂર્વમાં US, ઇઝરાયેલ અને ઈરાન યુદ્ધમાં તણાવપૂર્ણ સ્થિતિ અંગે વાત થઈ.

અમેરિકાએ ઇરાનના બંદરો પર જતાં જહાજોને અટકાવવા 10 હજાર સૈનિકો ખડક્યા છે. છતાં ચીનનું વેપારી જહાજ હોર્મુઝની ખાડી પસાર થયું. આગામી દિવસોમાં અમેરિકા-ઇરાન વચ્ચે મંત્રણા Islamabad કે જિનીવામાં યોજાઈ શકે છે, જે માટે ટ્રમ્પે તૈયારી બતાવી છે. લેબનોન અને ઇઝરાયેલ વચ્ચેની શાંતિમંત્રણાથી હીઝબુલ્લાહને કોઈ ફેર નહીં પડે અને હુમલા ચાલુ રહેશે.

PM નરેન્દ્ર મોદી અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વચ્ચે આજે(14 એપ્રિલ) ટેલિફોનિક વાતચીત થઈ છે. આશરે 40 મિનિટ સુધી ચાલેલી આ લાંબી ચર્ચામાં બંને નેતાઓ વચ્ચે વૈશ્વિક મુદ્દાઓ અને દ્વિપક્ષીય સંબંધો પર ઊંડાણપૂર્વક મંથન કરવામાં આવ્યું હતું. PM મોદી અને ટ્રમ્પ વચ્ચે આ વાતચીત એવા સમયે થઈ છે જ્યારે ટ્રમ્પે હોર્મુઝને સંપૂર્ણ રીતે બંધ કરવાનું એલાન કર્યું છે. PM મોદીએ ટ્રમ્પ સાથે થયેલી વાતચીતની માહિતી આપતા કહ્યું કે, આ વાતચીત દરમિયાન દ્વિપક્ષીય સહયોગમાં થયેલી મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રગતિની સમીક્ષા કરાઈ. આ સિવાય બંને વચ્ચે મિડલ ઈસ્ટની સ્થિતિ પર પણ ચર્ચા થઈ.

પાકિસ્તાનના બલૂચિસ્તાનમાં સક્રિય બળવાખોર સંગઠન ‘બલૂચ લિબરેશન આર્મી (BLA)’એ ફરી પાકિસ્તાન સરકારની ચિંતા વધારી દીધી છે. બીએલએ બલૂચિસ્તાનને સ્વતંત્ર દેશ બનાવવા માંગે છે, જેના કારણે તેના લડવૈયાઓ અને પાકિસ્તાની સૈનિકો વચ્ચે અવારનવાર અથડામણો થતી રહે છે. અત્યાર સુધી BLAએ મોટાભાગે જમીની કાર્યવાહી કરી છે, જોકે હવે બીએલએ પોતાનું નૌકાદળ બનાવી દરિયામાં ખળભળાટ મચાવ્યો છે. તેણે ગ્વાદર વિસ્તારમાં પાકિસ્તાની જહાજ પર હુમલો કરી, ત્રણ સૈનિકોને મોતને ઘાટ ઉતારી પોતાનું પ્રથમ દરિયાઈ ઓપરેશન પાર પાડ્યું છે.

પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવ વચ્ચે ઉર્જા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા ભારતે ફરી રશિયા પાસેથી સસ્તું ક્રૂડ મેળવવાની રણનીતિ તેજ કરી છે. માર્ચ ૨૦૨૬માં રશિયા પાસેથી ક્રૂડની આયાત પ્રતિદિન ૧.૯૮ મિલિયન બેરલ સુધી પહોંચી છે, જે જૂન ૨૦૨૩ પછીનો સૌથી મોટો ઉછાળો છે. જોકે, એપ્રિલમાં આ આયાત ઘટીને ૧.૫૭ મિલિયન બેરલ થઈ છે, જેનું મુખ્ય કારણ માંગમાં ઘટાડો નહીં પરંતુ નાયરા એનર્જીની રિફાઇનરીમાં ચાલી રહેલું ટેકનિકલ મેન્ટેનન્સ શટડાઉન છે. ભારત સરકાર હાલ વૈશ્વિક અસ્થિરતા વચ્ચે રશિયન તેલ દ્વારા દેશની જરૂરિયાતો પૂરી કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે.

પોપ લિયો XIV એ રાષ્ટ્રપતિ Trump ની ટિપ્પણી પર પ્રતિક્રિયા આપતા કહ્યું કે તેમને વ્હાઇટ હાઉસનો 'કોઈ ડર' નથી. પોપે ઈરાન વિરુદ્ધ અમેરિકા-ઈઝરાયેલ યુદ્ધ રોકવા અપીલ કરી. Trump એ પોપને ગુનાખોરીના મામલે નબળા અને વિદેશ નીતિ માટે અત્યંત ખરાબ ગણાવ્યા. પોપ લિયોએ સુદાનનું ગૃહયુદ્ધ, રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ અને લેબનોનમાં ઈઝરાયેલ-હિઝબુલ્લાહ વચ્ચેની લડાઈ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.

ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોપના ઈરાન નીતિ પરના નિવેદનોને ખોટા ઠેરવ્યા અને માફી માંગવાનો ઈન્કાર કર્યો. ટ્રમ્પે પોપને રાજકારણથી દૂર રહી ધાર્મિક કાર્યો પર ધ્યાન આપવાનું કહ્યું. પોપ લિયોની નિમણૂંક માટે Trumpએ દાવો કર્યો અને ગુનાખોરીમાં પોપના વલણને નબળું ગણાવ્યું. પોપે Trump સાથે દલીલોમાં પડવાનો ઈન્કાર કર્યો.

Hormuz Strait પર ઈરાનના કબજા બાદ, ટ્રમ્પે જહાજોને બ્લોક કરવાની જાહેરાત કરી. ચીનના અધિકારીએ અમેરિકાને ચેતવણી આપી કે ઈરાન સાથેના સંબંધોમાં દખલ ન કરે. એડમિરલ ડોંગ જૂનની ચેતવણી નાકાબંધી શરૂ થતા જ આવી. ચીન માટે હોર્મુઝ મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે તે તેલ અને LNG જરૂરિયાતો પૂરી પાડે છે. ચીને યુદ્ધવિરામનું સમર્થન કર્યું છે.

હોર્મુઝની ખાડીમાં તણાવ વચ્ચે ઈરાને ભારતીય જહાજો પાસેથી કોઈ 'ટોલ ટેક્સ' નહીં વસૂલવાનો નિર્ણય કર્યો છે. ઈરાને ભારતને પોતાનો વિશ્વસનીય સાથી ગણાવીને મુશ્કેલ સમયમાં સુરક્ષિત રસ્તો આપવાની ખાતરી આપી છે. ઈરાનના રાજદૂતે જણાવ્યું કે ભારત સરકારને પૂછી શકો છો કે શું અમે અત્યાર સુધી કોઈ રકમ વસૂલી છે?

US-Iran Tension વચ્ચે ટ્રમ્પે 'ઓપરેશન બ્લોકેડ' શરૂ કર્યું. અમેરિકી નૌકાદળના 15થી વધુ જહાજો હોર્મુઝની ખાડીમાં તૈનાત છે. F-35B જેવા ફાઈટર જેટ્સ ઈરાની ગતિવિધિઓ પર નજર રાખશે. અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડ મુજબ, USS ત્રિપોલી (LHA 7) ને હવાઈ હુમલા અને નાકાબંધી માટે અરબ સાગરમાં તૈનાત કરાયું છે.

અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધ અટકાવવા ગયેલા પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થી નિષ્ફળ રહી, ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ધમકીથી સ્થિતિ વણસી. પરિણામે, પાકિસ્તાનનું શેરબજાર ખુલતા જ ધબાય નમ: થઈ ગયું. ઈરાનના બંદરો પર નાકાબંદીના ઓર્ડર બાદ KSE-100 INDEX સોમવારે સત્રના પ્રારંભમાં જ 6000 પોઈન્ટથી વધુ તૂટી ગયો. પાકિસ્તાનના સ્ટોક એક્સચેન્જમાં ભારે વોલેટિલિટી જોવા મળી.

અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધવિરામ મંત્રણા નિષ્ફળ થતા ઈરાને ભારત તરફ નજર ફેરવી. એમ્બેસેડર સૈયદ રઝા મોસીએબ મોતલાઘએ શાંતિ સ્થાપવામાં ભારતની રચનાત્મક ભૂમિકાને વખાણી. ભારતે ચીન અને રશિયા સાથે મળી વૈશ્વિક શાંતિને પ્રાથમિકતા આપી છે. અમેરિકાના યુદ્ધોન્માદને રોકવા ભારત, રશિયા, અને ચીનની ભૂમિકા અગત્યની. આ દેશોએ અમેરિકાના હુમલાને સમર્થન આપ્યું નથી.

ચીન મિત્રતાના દાવા કરે છે અને ભારતીય પ્રદેશો પર કબજો જમાવે છે. સરકારે ડિપ્લોમેટિક વિરોધથી વિશેષ કશું નથી કરી શકતી. ચીને એક જ વર્ષમાં ત્રણ નવા પ્રદેશો બનાવ્યા, જેની જાણ ભારતીય એજન્સીઓને મોડેથી થઈ. આ જિલ્લો તાજિકિસ્તાન અને PoKને અલગ કરે છે, જેને ચીને સુરક્ષાના નામે વિકસાવ્યો છે.

અમેરિકન લશ્કરે સોમવારથી ઈરાનના તમામ બંદરો અને દરિયાઈ વિસ્તારોની ઘેરાબંધી શરૂ કરી છે. Trumpના દબાણ લાવવાના પગલાંથી ઓઇલના ભાવ વધ્યા અને યુદ્ધની શક્યતા વધી છે. ઈરાને ધમકી આપી છે કે ઘેરાબંધી કરી તો ખાડીમાં એકપણ બંદર સલામત નહીં રહે. મધ્યપૂર્વમાં બધા બંદરો સલામત રહેશે, નહીં તો એકપણ સુરક્ષિત નહીં રહે.

ચીને સ્પેસ ટેકનોલોજીમાં પ્રભુત્વ દર્શાવતા ૩૬,૦૦૦ કિમી ઊંચાઈથી જાપાનના જહાજની હાઈ રેઝોલ્યુશન તસવીરો જાહેર કરી. સિન્થેટિક અપર્ચર રડાર સેટેલાઇટમાં માઇક્રોવેવ સિગ્નલ ટેકનિકનો ઉપયોગ થાય છે. ચીનને દુનિયાના જહાજોને દરેક હવામાનમાં ૨૪ કલાક ટ્રેક કરવા ફક્ત ત્રણ સેટેલાઇટની જરૂર પડે છે. આ સાથે ચીને સ્પેસમાં USને પછાડ્યું છે.

ઑસ્ટ્રેલિયાએ સ્ટુડન્ટ વિઝા પ્રક્રિયા કડક કરી, જેમાં ભારતને હાઈએસ્ટ રિસ્ક કેટેગરીમાં મૂક્યું. પરિણામે, ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની લગભગ 40% વિઝા અરજીઓ રિજેક્ટ થઈ છે. ખોટા દસ્તાવેજો અને નકલી ફાઈનાન્શિયલ માહિતી આપનાર સામે કાર્યવાહી થઈ રહી છે. આ સમાચાર ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે ચિંતાજનક છે જેઓ Australia માં અભ્યાસ કરવા ઇચ્છે છે.

અમેરિકા અને ઇઝરાયેલના બોમ્બમારાથી ઈરાનમાં ભયનો માહોલ હતો, જ્યાં દક્ષિણ ગુજરાતના 300થી વધુ ફીશરમેનો ફસાયા હતા. હોર્મુઝ ખાડી બંધ થતાં તેઓની મુશ્કેલી વધી હતી. ભારત સરકાર, વિદેશ મંત્રી અને સાંસદ ધવલ પટેલના પ્રયાસોથી 13 એપ્રિલે 70 જેટલા વલસાડના ફીશરમેનો ચેન્નઈથી વતન પરત ફર્યા. તેઓએ ઈરાનમાં ભારતીય એમ્બેસી અને સરકારના સહકારનો આભાર માન્યો, અને વીડિયો બનાવી મદદ માટે અપીલ કરી હતી.

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની મંત્રણા નિષ્ફળ રહ્યા બાદ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ભારતના ધ્વજ ધરાવતા ૧૫ જહાજો ફસાયા છે, જેમાં ક્રૂડ ટેન્કર અને ગેસ જહાજોનો સમાવેશ થાય છે. આ કટોકટી વચ્ચે ઈરાને ભારતને મદદની ખાતરી આપતા જણાવ્યું છે કે તેઓ ભારતીય જહાજોને સુરક્ષિત રસ્તો આપવા તૈયાર છે. ભારતમાં ઈરાનના રાજદૂત મોહમ્મદ ફતહલીએ સકારાત્મક વાતચીતની પુષ્ટિ કરતા કહ્યું કે, વર્તમાન તણાવ છતાં ભારત સાથેના મજબૂત સંબંધોને કારણે તેઓ જહાજોની અવરજવરમાં કોઈ અવરોધ ઊભો નહીં થવા દે.