દેશી ઓઠાં:છળ-કપટ
દેશી ઓઠાં:છળ-કપટ
Published on: 25th February, 2026

અષાઢ મહિનાની એલી મંડાણી છે. એક દી, બે દી, ત્રણ દી… થાતાં થાતાં આજ આઠ આઠ દીથી અનરાધાર મે મંડાણો છે. નદી-નાળાં છલકાણાં છે. ગામની શેરીયુંમાં ગોઠણ ગોઠણ પાણી ભરાણાં છે. માણસ માતર ઘરમાં પૂરાણાં છે. પંખીડાં ને પહુડાં આધાર ગોતી ગોતીને લપાઈ ગ્યાં છે. નવમે દી વરસાદનું જોર મોળું પડ્યું. દસમે દા’ડે વરાપ નીકળી. બે-ચાર દીના તડકામાં ધરતી કોરી પડી. વસતી કામે વળગી. પંખીડાંના ટહુકાથી સીમ જાગી. હૂંફાળા તડકામાં જગત અને જીવ કૉળી ઊઠ્યાં. ઝેરી દાઢનું જોર વધ્યું. જમીનમાંથી એરુ, ડેંડાં, પરડકાં બહાર નીકળવા મંડ્યાં. ઘરેઘરમાં મકોડા ઊભરાણા. આવી રત્યમાં ઘણા દિવસનો ભૂખ્યો એક મોટો ઝાંઝડ નાગ ચારો ગોતવા નીકળ્યો. છેટેથી એને સામટા ખોરાકનાં એંધાણ મળી ગ્યાં. લીલીછમ ટેકરીઓની વચમાં એક મોટું તળાવ છે. તળાવને કાંઠે ગણ્યા ગણાય નહીં એટલા દેડકાંના ડ્રાઉં ડ્રાઉં-ના અવાજની દશ્ય નોંધીને નાગ તળાવને કાંઠે આવ્યો. સાપને આવતો જાણીને બધાં દેડકાં ભાગંભાગ કરવા મંડ્યાં. ઈ વખતે બધાં સાંભળે એમ જોરથી અને બહુ જ નરમાશથી કીધું: ‘તમે ભાગો નહીં! હું તમને મારવા કે ખાવા નથી આવ્યો. હું તો તમારી સેવા કરવા આવ્યો છું. તમને રાજી કરવા આવ્યો છું. પાછાં વળો. મારી વાત સાંભળો. મારો વશવાહ કરો.’ દેડકાંને નાગની વિનવણીથી થોડોક ભરોહો બેઠો. એક ઘરડા દેડકાએ ના પાડી તોય બધાં દેડકાં ને દેડકી સાપ પાસે આવ્યાં. સાપે વાત માંડી: ‘ઘણા વખત પહેલાં એક તળાવને કાંઠે એક મોટા દેડકાને માથે મેં ફેણ પછાડી. ઈ દેડકો નહોતો, એક ઋષિમુનિ હતા. દેડકાના રૂપમાં ઈ તપ કરતાં ‘તા. એના મૂળ રૂપમાં આવીને ઋષિએ મને શ્રાપ આપ્યો કે, જા. . જીવે ત્યાં સુધી દેડકાંની સેવા કર. નહિતર તું બળીને ભસ્મ થઈ જાઈશ! બસ, આ કારણે હું આવ્યો છું.’ દેડકાં તો ઠેકડા મારવા મંડ્યા. પછી તો સાપ દેડકાંને રમાડે છે. વાર્તા કહે છે. પોતાની માથે દેડકાંને બેસાડીને તળાવ ફરતો આંટો મરાવે છે. આંટો મારતી વખતે પૂંછડીના ભાગે બેઠેલાં એક દેડકાને નીચે પાડી દે. પછી નિરાંતે આવીને ઈ દેડકાનો કોળિયો કરી જાય. રોજ એક દેડકો ઓછો થાય છે. છેવટે ઘરડો દેડકો એકલો વધ્યો. સાપે કડકાઈથી કીધું: ‘કાં ડોસા! બહુ ડાપણ કરતો ‘તો ને! મને ખબર હતી કે ઘરડાનું કોઈ માનશે નહીં, ને બધાં સામા હાલીને ખતમ થઈ જાશે…હવે છેલ્લે તારો વારો!’