ભારતે સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસ દ્વારા સૌપ્રથમ ખાનગી ઓર્બિટલ રોકેટ 'વિક્રમ-1' સફળતાપૂર્વક લોન્ચ કર્યું છે. આ ઐતિહાસિક સિદ્ધિમાં ભાવનગરના યુવાન સોફ્ટવેર ઇજનેર દર્શન ત્રિવેદીનું નોંધપાત્ર યોગદાન રહ્યું છે. તેઓ રોકેટના હેન્ડલિંગ સોફ્ટવેરના વિકાસમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી રહ્યા હતા. છેલ્લા ત્રણ મહિનાથી તેઓ આ પ્રોજેક્ટ પર અથાક મહેનત કરી રહ્યા હતા, જેમાં 15 ઇજનેરોની ટીમનો સમાવેશ થાય છે. દર્શન ત્રિવેદીએ ચિપ્સ પ્રોગ્રામિંગ ક્ષેત્રે કરેલા અભ્યાસ બાદ સ્કાયરૂટ જેવી પ્રતિષ્ઠિત કંપનીમાં એમ્બેડેડ સોફ્ટવેર ઇજનેર તરીકે ત્રણ વર્ષથી કાર્યરત છે.

ખગોળપ્રેમીઓ માટે ફરી એકવાર ‘ડેલ્ટા-એકવેરીડ્સ’ ઉલ્કા વર્ષાનો રોમાંચક નજારો જોવા મળશે. 18 જુલાઈથી 21 ઓગસ્ટ સુધી મોડી રાત્રે અને પરોઢ દરમિયાન આકાશમાં તેજસ્વી લીસોટા દેખાશે. 29, 30 અને 31 જુલાઈ દરમિયાન ઉલ્કા વર્ષાની સંભાવના વધુ છે. સ્વચ્છ આકાશમાં કલાકના 15-20 ઉલ્કા જોઈ શકાશે. વૈજ્ઞાનિકો અનુસાર, ધૂમકેતુઓમાંથી નીકળતા ધૂળ અને પથ્થરના કણો અવકાશમાં માર્ગ છોડે છે. પૃથ્વી જ્યારે આ કણોના માર્ગમાંથી પસાર થાય છે ત્યારે તે વાતાવરણમાં પ્રવેશીને સળગી ઊઠે છે, જેને ઉલ્કા વર્ષા કહેવાય છે. દરરોજ લગભગ 40 ટન ઉલ્કાઓ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પ્રવેશે છે.

મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટ હેઠળ, ઠાણે ખાડીની નીચે દેશની પ્રથમ દરિયાઈ ટનલનું ખોદકામ બીજા ટનલ બોરિંગ મશીન (TBM) વડે શરૂ થયું છે. મહારાષ્ટ્રના સાવલીથી વિક્રોલી તરફ 7 કિલોમીટરના ભાગમાં આ કામગીરી ચાલી રહી છે. આ TBM અત્યાર સુધીના સૌથી મોટા મશીનોમાંનું એક છે, જે 13.6 મીટર વ્યાસ અને 3,200 ટન વજન ધરાવે છે. મિક્સશીલ્ડ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ શહેરી વિસ્તારોમાં જમીન સ્થિરતા અને સુરક્ષા માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે.

ભારતીય અવકાશ ક્ષેત્રે એક નવો ઇતિહાસ રચાયો છે. હૈદરાબાદ સ્થિત 'સ્કાયરૂટ એરોસ્પેસ' દ્વારા દેશનું પ્રથમ પ્રાઇવેટ ઓર્બિટલ રોકેટ 'વિક્રમ-1' શ્રીહરિકોટા સ્પેસ સેન્ટર પરથી સફળતાપૂર્વક લોન્ચ કરવામાં આવ્યું છે. 'મિશન આગમન' હેઠળ, આ રોકેટ પૃથ્વીની નીચલી કક્ષામાં 450 કિલોમીટરની ઊંચાઈ સુધી જશે અને વિવિધ પેલોડ્સ અવકાશમાં લઈ જશે. સબ-ઓર્બિટલ અને ઓર્બિટલ રોકેટ વચ્ચેનો તફાવત સમજાવતા, આ સિદ્ધિ ભારતીય સ્પેસ સેક્ટર માટે એક સીમાચિહ્નરૂપ છે.

ચંદ્રયાન-3 અને ગગનયાન જેવા મહત્વપૂર્ણ મિશનો પર કામ કરી રહેલા ઈસરોના ૧૦૦ થી વધુ વૈજ્ઞાનિકોએ અચાનક નોકરી છોડી દીધી છે. આ વૈજ્ઞાનિકો ઊંચા પગાર અને સારો હોદ્દો મળતાં સ્પેસ-સંબંધિત સ્ટાર્ટ-અપ્સમાં જોડાઈ રહ્યા છે. ખાનગી કંપનીઓમાં વધુ ફ્લેક્સિબિલિટી, ઝડપી કાર્યમાહોલ અને આકર્ષક પેકેજ આ વૈજ્ઞાનિકોને પોતાની તરફ ખેંચી રહ્યા છે. આનાથી ભારતના ભવિષ્યના અવકાશ મિશનોમાં વિલંબ થઈ શકે છે અથવા તેની સફળતા પર પ્રશ્નાર્થ સર્જાઈ શકે છે.

પ્રિડિક્ટિવ AI એનાલિટિક્સ એ કમ્પ્યુટર વિજ્ઞાન, ગણિત અને ડેટાનો સમન્વય છે જે ભૂતકાળની માહિતીના અભ્યાસ દ્વારા ભવિષ્યની આગાહી કરે છે. તે ૧૦૦% સચોટ ભવિષ્યવાણી નથી, પણ સંભાવનાઓ જણાવે છે. આ પ્રક્રિયામાં ડેટા એકઠો કરવો, તેને સાફ કરવો, પેટર્ન શોધવી અને અંતે આગાહી કરવી જેવા ચાર મુખ્ય પગલાંઓનો સમાવેશ થાય છે. કમ્પ્યુટર જૂની માહિતીના આધારે ભવિષ્યમાં શું બની શકે છે તેનો અંદાજ લગાવે છે, જે `AI` યુગનું એક મહત્વપૂર્ણ સાધન છે.

કોસ્મોલોજી, જેને બ્રહ્માંડવિદ્યા પણ કહેવાય છે, તે ખગોળવિજ્ઞાનની એક મહત્વપૂર્ણ શાખા છે જે બ્રહ્માંડની ઉત્પત્તિ, ઉત્ક્રાંતિ અને અંતિમ ભાવિનો અભ્યાસ કરે છે. વીસમી સદીમાં આઇન્સ્ટાઇનની સામાન્ય સાપેક્ષતાના સિદ્ધાંત પછી આ ક્ષેત્રમાં રસ વધ્યો. વૈજ્ઞાનિકોએ બિગ બેંગ થિયરી (Big Bang Theory) જેવા સિદ્ધાંતો વિકસાવ્યા, જે બ્રહ્માંડના વિસ્તરણની પ્રક્રિયા સમજાવે છે. આધુનિક કોસ્મોલોજી ડાર્ક મેટર (Dark Matter) અને બ્લેક હોલ (Black Hole) જેવી રહસ્યમય ઘટનાઓ પર પ્રકાશ પાડે છે.

આપણા દેશમાં શિયાળો, ઉનાળો અને ચોમાસુ જેવી ઋતુઓ બદલાયા કરે છે. વાતાવરણમાં આવતા આ ક્રમિક ફેરફારને ઋતુચક્ર કહેવાય છે. ઋતુ પરિવર્તનનું મુખ્ય કારણ પૃથ્વીની ભૌગોલિક ગતિ અને તેની સ્થિતિ છે. પૃથ્વી પોતાની ધરી પર 23.50 ડિગ્રી નમેલી રહી સૂર્યની આસપાસ પરિક્રમણ કરે છે. આ નમનને કારણે પૃથ્વીના જુદા જુદા ભાગો પર સૂર્ય પ્રકાશ એકસરખો પડતો નથી, જેના પરિણામે ઉત્તર અને દક્ષિણ ગોળાર્ધમાં વિપરીત ઋતુઓ અનુભવાય છે.

રિલાયન્સ Jio ને લો-અર્થ ઓર્બિટ (LEO) માં 1600 સેટેલાઇટ સ્થાપીને સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ નેટવર્ક બનાવવા માટે ભારતીય સ્પેસ રેગ્યુલેટર IN-SPACe તરફથી મંજૂરી મળી ગઈ છે. આ ટેકનિકલ રીતે મજબૂત પ્રસ્તાવ દેશભરમાં હાઇ-સ્પીડ ઇન્ટરનેટ અને મોબાઇલ કનેક્ટિવિટી પ્રદાન કરશે. Jio 4.5-5Tbps ની ક્ષમતા સાથે 20-22 ગ્રાઉન્ડ સ્ટેશન પણ સ્થાપશે, જે એલોન મસ્કની સ્ટારલિંક અને એમેઝોનના પ્રોજેક્ટ કુઇપર કરતાં વધુ ક્ષમતા ધરાવે છે. આ મંજૂરી બાદ Jio હવે ઇન્ટરનેશનલ ઓર્બિટલ સ્લોટ માટે ફાઇલિંગ કરી શકશે.

PM મોદીએ હરિયાણાના જીંદ ખાતેથી દેશની પ્રથમ હાઈડ્રોજન ટ્રેનને લીલી ઝંડી બતાવી. આ ઐતિહાસિક સિદ્ધિ સાથે ભારત હાઈડ્રોજન ટ્રેન ચલાવતા વિશ્વના ગણ્યાગાંઠ્યા દેશોમાં સામેલ થઈ ગયું છે. ચેન્નઈની Integral Coach Factory (ICF) દ્વારા નિર્મિત આ ટ્રેન જીંદ અને સોનીપત વચ્ચે દોડશે. PM મોદીએ જણાવ્યું કે, 21મી સદીમાં હાઈડ્રોજન ટ્રેન 21મી સદીની ઓળખ બનશે, જે 19મી સદીના સ્ટીમ એન્જિન અને 20મી સદીની ડીઝલ-ઇલેક્ટ્રિક ટ્રેનોથી અલગ છે. તેમણે એ પણ ઉમેર્યું કે, જો 2014 પહેલા આવી વૈશ્વિક કટોકટી સર્જાઈ હોત, તો ડીઝલ પર નિર્ભર રેલવે ઠપ થઈ ગઈ હોત, પરંતુ હવે ભારત આત્મનિર્ભર બની રહ્યું છે.

પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ દેશની પ્રથમ સ્વદેશી હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ સેલ ટ્રેનને લીલી ઝંડી આપી, જે સ્વચ્છ રેલવે પ્રણાલી તરફ ભારતનું એક મોટું પગલું છે. આ સાથે, ભારત હાઇડ્રોજન ટેકનોલોજી ધરાવતા દેશો જેવા કે જર્મની, જાપાન, ચીન અને USAના જૂથમાં સામેલ થયું છે. આ પાયલોટ પ્રોજેક્ટ ઉત્તર રેલ્વેના જીંદ-સોનીપત સેક્શન પર કાર્યરત થશે, જે 89 કિલોમીટરનું અંતર 2 કલાકમાં પૂર્ણ કરશે. આ ટ્રેનમાં 682 બેઠકો છે અને ભાડું ₹5 થી ₹25 ની વચ્ચે રહેશે.

Meta હવે AI ચેટબોટનો ઉપયોગ કરતા કિશોરોની સુરક્ષા માટે નવી સુવિધા લાવી રહ્યું છે. જો કોઈ ટીનજર્સ Meta AI સાથે આત્મહત્યા કે સ્વ-નુકસાન વિશે વાત કરશે, તો માતા-પિતાને એલર્ટ મોકલવામાં આવશે. આ માટે AI સિસ્ટમ વાતચીતને ઓળખશે, જેની માનવીય સમીક્ષા બાદ જ નોટિફિકેશન જશે. ઇમરજન્સી સર્વિસને જાણ કરવાની સુવિધા પર પણ કામ ચાલી રહ્યું છે. આ પગલું માતા-પિતાને બાળકોના AI સંવાદો અંગે વધુ જાગૃત બનાવશે. આ ફીચર શરૂઆતમાં ચાર દેશોમાં મળશે.

વૈશ્વિક સ્તરે સુપર કમ્પ્યુટર ક્ષેત્રે થયેલી નવીનતમ TOP500 યાદીમાં ચીનનું 'LianShine' પ્રથમ સ્થાને આવ્યું છે, જે ૨૦૧૭ પછી પહેલીવાર બન્યું છે. આ પ્રગતિ સૂચવે છે કે ચીન ટેક્નોલોજીકલ સર્વોપરિતામાં આગળ વધી રહ્યું છે. બીજી તરફ, ભારતનું 'Airawat-PSAI' સુપર કમ્પ્યુટર ૧૮૮માં ક્રમે છે, જે દેશની ટેકનોલોજીકલ સ્પર્ધાત્મકતા અને વ્યૂહાત્મક શક્તિ પર પ્રશ્નાર્થ ઉભો કરે છે. આ પરિસ્થિતિ ભારતે આત્મમંથન કરીને AI-આધારિત ભવિષ્ય માટે પોતાની ક્ષમતા વિકસાવવાની જરૂરિયાત દર્શાવે છે.

ભારતીય રેલવે પ્રદૂષણ મુક્ત પરિવહનના નવા યુગમાં પ્રવેશ કરી રહ્યું છે. દેશની સૌપ્રથમ સ્વદેશી હાઇડ્રોજન ટ્રેન (Hydrogen-Powered Train)નું ઉદ્ઘાટન PM મોદી કરશે, જે ઉત્તર રેલવેના જીંદ અને સોનીપત સ્ટેશન વચ્ચે દોડશે. આ ટ્રેન 2,600 મુસાફરોની ક્ષમતા ધરાવે છે અને તેમાં 'પ્રોટોન એક્સચેન્જ મેમ્બ્રેન ફ્યુઅલ સેલ' (PEMFC) ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ થયો છે, જે શૂન્ય કાર્બન ઉત્સર્જન કરે છે. તેનાથી ડીઝલ ટ્રેનોની સરખામણીમાં 3 ગણી વધુ ઊર્જા મળશે અને મેન્ટેનન્સ ખર્ચ પણ ઓછો થશે.

OpenAI નું લેટેસ્ટ AI મોડલ GPT-5.6 Sol યુઝર્સના પર્સનલ ડેટા અને ફાઇલો ડિલીટ કરવાના ગંભીર આરોપોને કારણે ચર્ચામાં છે. કેટલાક ડેવલપર્સે જણાવ્યું છે કે આ મોડલે તેમની પરવાનગી વિના જ મહત્ત્વપૂર્ણ ડેટા અને કોડ ડિલીટ કર્યા છે. OpenAI એ અગાઉ સિસ્ટમ કાર્ડમાં ચેતવણી આપી હતી કે આ મોડલ કોડિંગ દરમિયાન અનધિકૃત પગલાં લઈ શકે છે. જોકે, આ સમસ્યા કેટલી વ્યાપક છે તે સ્પષ્ટ નથી, પરંતુ આ ઘટનાઓએ AI સુરક્ષા અને માનવીય દેખરેખની જરૂરિયાત પર ગંભીર સવાલો ઉભા કર્યા છે.

ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) માં વૈજ્ઞાનિકોના મોટા પાયે થઈ રહેલા રાજીનામા ચિંતાનો વિષય બન્યા છે. છેલ્લા એક વર્ષમાં લગભગ 100 થી 120 સિનિયર વૈજ્ઞાનિકો અને ટેકનિકલ એક્સપર્ટ્સે ISRO છોડી દીધું છે, જેમાં ગગનયાન અને ચંદ્રયાન-3 જેવા મહત્વાકાંક્ષી મિશન્સના મુખ્ય અધિકારીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ રાજીનામાના કારણે રાષ્ટ્રીય મહત્વના પ્રોજેક્ટ્સ પર અસર થવાની ભીતિ છે. સરકારે રાષ્ટ્રીય પ્રોજેક્ટ્સને થતા નુકસાનને રોકવા હવે વૈજ્ઞાનિકોના VRS કે રાજીનામાને સરળતાથી મંજૂરી ન આપવાનો કડક આદેશ કર્યો છે.

IBM ના શેરમાં ૨૫% થી વધુનો ઘટાડો જોવા મળ્યો, જે ૧૯૮૭ ના 'બ્લેક મંડે' કરતા પણ મોટો છે. કંપનીએ નબળી ત્રિમાસિક કામગીરી સ્વીકારી અને કમાણી પર વધુ મોટી અસર પડશે તેવી ચેતવણી આપી. AI ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તરફ થતા ઝડપી બદલાવ સાથે તાલ મિલાવવામાં નિષ્ફળતા IBM માટે ૭૦ અબજ ડોલરના નુકસાનનું કારણ બની. વ્યવસાયો એન્ટરપ્રાઇઝ સોફ્ટવેરમાંથી ખર્ચ ઘટાડી AI હાર્ડવેર ખરીદવા તરફ વળ્યા છે.

AI ટેકનોલોજી વિશ્વમાં ક્રાંતિ લાવી રહી છે, અને ભારત પણ આ ક્ષેત્રે આગળ વધી રહ્યું છે. ભારત સરકારના મહત્ત્વકાંક્ષી AI પ્રોજેક્ટ 'ભાષિણી' એક દેશી એપ્લિકેશન છે જે 22 પ્રાદેશિક ભાષાઓમાં અનુવાદ અને સ્પીચ રેકગ્નિશન સેવાઓ પ્રદાન કરે છે. આ એપ દિવસમાં 2 કરોડથી વધુ અનુવાદ કરે છે અને લોકોના ભાષાકીય અવરોધોને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે. CEO અમિતાભ નાગના મતે, AIનું ભવિષ્ય અનિશ્ચિત છે, પરંતુ ભારત તેનો ઉપયોગ લોકોના કલ્યાણ અને સમાવેશ માટે કરી રહ્યું છે, જે તેને વૈશ્વિક સ્તરે અલગ પાડે છે.

વૈશ્વિક ક્લાયમેટ ચેન્જ અને વાયુ પ્રદૂષણ સામે લડવા માટે ISROના અમદાવાદ સ્થિત સ્પેસ એપ્લિકેશન્સ સેન્ટર દ્વારા G20 સેટેલાઇટ મિશન વિકસાવવામાં આવી રહ્યું છે. આ મિશન ખાસ કરીને વૈશ્વિક હવામાન અને હવાની ગુણવત્તા પર સચોટ દેખરેખ રાખવા ડિઝાઇન કરાયું છે. આ પહેલ પ્રદૂષણના સોર્સને લાઇવ ટ્રેક કરશે, જે અત્યાર સુધી પ્રદૂષણ વધ્યા બાદ એલર્ટ મળતા હતા તેનાથી વિપરીત છે. આગામી 5 વર્ષમાં આ ટેક્નોલોજી ભારતમાં પબ્લિક હેલ્થ સુધારવા અને ટાઉન પ્લાનિંગમાં ગેમ-ચેન્જર સાબિત થશે.

ગૂગલની DeepMindના CEO ડેમિસ હાસાબિસે ચેતવણી આપી છે કે માનવ મગજ કરતાં વધુ ક્ષમતા ધરાવતું સુપરહ્યુમન AGI (Artificial General Intelligence) હવે માત્ર થોડા વર્ષો દૂર છે. આ ટેકનોલોજીના જોખમોથી બચવા માટે તાત્કાલિક વૈશ્વિક સ્તરે કડક નિયમો અને એક આંતરરાષ્ટ્રીય વોચડોગ સંસ્થાની સ્થાપનાની જરૂર છે. તેમણે કહ્યું કે હાલમાં AI ટેકનોલોજીની હોડ ચાલી રહી છે, જે સાયબર સિક્યોરિટી, ન્યુક્લિયર અને બાયોલોજિકલ જોખમો ઊભા કરી શકે છે. AGI માનવજાત માટે આશીર્વાદરૂપ બની શકે છે જો તેનો જવાબદારીપૂર્વક ઉપયોગ થાય.

ભારતના સૌથી મોટા કુડનકુલમ ન્યુક્લિયર પ્લાન્ટમાંથી ગુપ્ત માહિતી ડાર્ક વેબ પર લીક થઈ છે. 'વર્લ્ડ લીક્સ' નામના રેન્સમવેર ગ્રૂપે આ માહિતી જાહેર કરી છે, જેમાં પ્લાન્ટની કથિત બ્લૂપ્રિન્ટ્સ અને સપ્લાયર્સની વિગતો સામેલ છે. આ ડેટા અનિલ અંબાણીના રિલાયન્સ ગ્રૂપના સર્વરમાંથી, જે 'યોટ્ટા' (Yotta) દ્વારા હોસ્ટ કરાયેલા હતા, તેમાંથી મેળવવામાં આવ્યો હોવાનો દાવો છે. જોકે, રિલાયન્સે ફક્ત 'આંશિક ભંગ' (Partial Breach) થયાની પુષ્ટિ કરી છે. આ લીક પ્લાન્ટની સુરક્ષા માટે ગંભીર જોખમ ઊભું કરી શકે છે અને ભારતમાં હેકિંગની વધતી ઘટનાઓ દર્શાવે છે.

અમેરિકાના સેન ડિએગો ઝૂ સફારી પાર્કમાં રહેતા 12 વર્ષના ગોરિલા 'મિઝાની'ના માથાના હાડકાનું અત્યંત જટિલ સર્જરી દ્વારા સફળ ઓપરેશન કરવામાં આવ્યું છે. આ પ્રકારનો ચેપ અને તેના પર સર્જરી વિશ્વમાં પ્રથમ વખત નોંધાઈ છે. 20 નિષ્ણાંતોની ટીમે 5 કલાકની જહેમત બાદ ગોરિલાના કાન પાછળના ભાગમાં ફેલાયેલા ગંભીર ચેપ અને સડી ગયેલા હાડકાને સફળતાપૂર્વક દૂર કર્યું. મનુષ્યોમાં સામાન્ય આ રોગ ગોરિલામાં પ્રથમ વખત જોવા મળ્યો હતો.

વૈજ્ઞાનિકોને જાપાનના દરિયામાં 700 મીટર ઊંડાઈએ 'ફૂલ્સ ગોલ્ડ' (પાઇરાઇટ) માંથી સોનાનો અત્યંત વિશાળ ભંડાર મળ્યો છે. આ શોધ જાપાનની શિઝુઓકા, વાસેડા અને ટોક્યો યુનિવર્સિટીના સંશોધકો દ્વારા 'સાયન્ટિફિક રિપોર્ટ્સ' જર્નલમાં પ્રકાશિત કરવામાં આવી છે. પાઇરાઇટના સ્ફટિક લૅટિસમાં 1.9% જેટલું સોનું 'સોલિડ સોલ્યુશન' સ્વરૂપે મળ્યું છે. આ અદભૂત શોધે સોનાની નવી ખાણો શોધવાની દિશા બદલી નાખી છે, જે વિશ્વભરના જીઓલોજિસ્ટ્સ માટે આશ્ચર્યજનક છે.

ભગવાન જગન્નાથની રથયાત્રા સાથે, પુરીના જગન્નાથ મંદિરના રહસ્યમય ‘રત્ન ભંડાર’ના રહસ્યો ઉજાગર થયા છે. આધુનિક વિજ્ઞાન અને હાઈટેક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને, RBI, ASI અને નિષ્ણાત સોનીઓની વિશેષ કમિટીએ 1978ના જૂના સર્વેક્ષણને સુધારવા માટે ‘ભીતર ભંડાર’માં રહેલા સોના-ચાંદીના ઘરેણાં અને કિંમતી રત્નોની ડિજિટલ ગણતરી અને વજન નોંધવાની કામગીરી પૂર્ણ કરી છે. આ કમિટી સોનાના મુગટ, દુર્લભ રત્નજડિત આભૂષણો, અને ચાંદીનાં વાસણો જેવી અનેક કિંમતી વસ્તુઓની ગુણવત્તા, કદ અને વજનનો સત્તાવાર અહેવાલ તૈયાર કરી રહી છે.

ભારતમાં MSME દેશના અર્થતંત્રની કરોડરજ્જુ છે. ડિજિટલ થવાથી ફાયદો થયો છે, પરંતુ સાયબર ગુનેગારો એક ખતરનાક દુશ્મન બન્યા છે. નાના વેપારીઓ "મારો બિઝનેસ નાનો છે" એમ વિચારીને મોટી ભૂલ કરે છે, કારણ કે તેઓ હેકર્સ માટે ‘સોફ્ટ ટાર્ગેટ’ બની જાય છે. રેન્સમવેર, ફિશિંગ, અને સપ્લાય ચેન પર એટેક જેવા ડિજિટલ ખતરા MSME માટે ગંભીર છે. નુકસાન માત્ર રૂપિયાનું નથી, પણ આબરૂનું પણ થાય છે. બચવા માટે કર્મચારીઓને તાલીમ, ટુ-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન, ડેટા બેકઅપ, અને સિસ્ટમ અપડેટ ખૂબ જરૂરી છે. સાયબર સિક્યોરિટીને ખર્ચ નહીં, પણ રોકાણ સમજો.

દરિયામાં ઓઈલ ઢોળાય ત્યારે તેની ઓછી ઘનતાને કારણે તે પાણીની સપાટી પર તરતું રહે છે, જે સફાઈમાં મદદરૂપ બને છે. ઓઈલ સ્પિલ રિસ્પોન્સ વેસલ્સ ફ્લોટિંગ ‘બૂમ્સ’થી અસરગ્રસ્ત વિસ્તારને ઘેરી લે છે અને ‘સ્કિમર’ મશીન દ્વારા સપાટી પરથી તેલ શોષી ટાંકીઓમાં સંગ્રહ કરે છે. જરૂર પડે તો કેમિકલથી ઓઈલને નાના કણોમાં વિખેરવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિઓ નિષ્ફળ જાય તો અંતિમ વિકલ્પ તરીકે નિયંત્રિત ‘ઇન-સિટુ બર્નિંગ’થી ઓઈલ સળગાવવામાં આવે છે.

આધુનિક યુદ્ધમાં આકાશી સરહદોની સુરક્ષા સર્વોપરી બની ગઈ છે. દુશ્મનના લડાકુ વિમાનો, ડ્રોન અને ક્રૂઝ મિસાઈલોથી રક્ષણ માટે સરફેસ-ટુ-એર મિસાઇલ (SAM) સિસ્ટમ્સ અનિવાર્ય છે. આ મિસાઈલો ટૂંકા, મધ્યમ અને લાંબા અંતરના જોખમોને હવામાં જ નિષ્ફળ બનાવે છે. SAM સિસ્ટમમાં રડાર, કમાન્ડ સેન્ટર અને મિસાઈલનો સમાવેશ થાય છે. કાર્યપદ્ધતિમાં ડિટેક્શન, ટ્રેકિંગ, ગાઇડન્સ અને ઇન્ટરસેપ્શન જેવા તબક્કાઓ છે. આ સિસ્ટમ્સ દેશના મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થળોનું હવાઈ હુમલાથી રક્ષણ કરે છે.

વૈશ્વિક તબીબી ક્ષેત્રે કેન્સર સામે લડવા માટે `CAR-T સેલ થેરાપી'નું નવું નેક્સ્ટ-જનરેશન વર્ઝન વિકસાવવામાં આવ્યું છે. આ ટેક્નોલોજી શરીરમાં છુપાયેલા સોલિડ ટ્યુમરને શોધીને તેનો નાશ કરી શકે છે. પરંપરાગત કીમોથેરાપીથી વિપરીત, આ પદ્ધતિ માત્ર કેન્સરગ્રસ્ત કોષો પર જ હુમલો કરે છે. લંડનમાં ક્લિનિકલ ટ્રાયલ્સમાં લંગ અને પ્રોસ્ટેટ કેન્સરના દર્દીઓમાં સકારાત્મક પરિણામો મળ્યા છે. `ધ લેન્સેટ' મુજબ, આ ટેકનોલોજી કેન્સરની સારવારમાં ક્રાંતિ લાવી શકે છે.

ભારતે 20 કિલોમીટરથી વધુ ઊંચાઈએ ઉડી શકે તેવા સ્વદેશી હાઇ ઑલ્ટિટ્યુડ એરશિપ બનાવવાની યોજના શરૂ કરી છે, જેનો ખર્ચ અંદાજે 15,000 કરોડ રૂપિયા થશે. આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય હેતુ લાંબા સમય સુધી દેખરેખ, ગુપ્ત માહિતી એકત્રિત કરવા અને સંદેશાવ્યવહારને મજબૂત બનાવવાનો છે. તેને 'એરશિપ-બેઝ્ડ હાઇ ઑલ્ટિટ્યુડ સ્યુડો સેટેલાઇટ' (AS-HAPS) નામ અપાયું છે, જે રડાર, હાઇ-રિઝોલ્યૂશન કેમેરા અને ઈલેક્ટ્રોનિક ઈન્ટેલિજન્સ સિસ્ટમ જેવા આધુનિક સેન્સરથી સજ્જ હશે. આ ટેક્નોલોજી ચીન જેવા દેશોની સરહદી ગતિવિધિઓ પર નજર રાખવામાં અત્યંત મદદરૂપ થશે.

ઘણીવાર ફાસ્ટ ચાર્જર હોવા છતાં ફોન ધીમે ધીમે ચાર્જ થાય છે. મોટાભાગના લોકો ચાર્જરને દોષ આપે છે, પરંતુ અસલી કારણ ખરાબ ક્વોલિટીનો કેબલ હોઈ શકે છે. કેબલ ખરીદતા પહેલા તેની Watt ક્ષમતા (60W, 100W, 240W) ચકાસો. સ્માર્ટફોન માટે 60W નો કેબલ પૂરતો છે, પરંતુ 80W કે તેથી વધુ ક્ષમતાવાળા ફોન કે લેપટોપ માટે 100W નો કેબલ લેવો સમજદારી છે. લાંબા કેબલ વીજળીના નુકસાનનું કારણ બની શકે છે, તેથી ટૂંકા કેબલ વધુ સારા છે. જો ચાર્જિંગ સ્પીડ ઘટી જાય, તો નવા કેબલથી તપાસ કરો.