રાષ્ટ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ દિવસ
02nd December
.png)
ભારતમાં દર વર્ષે રાષ્ટ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ દિવસ (National Pollution Control Day) મનાવવામાં આવે છે. આ દિવસ 1984 માં ભોપાલમાં થયેલી ભયાનક ગેસ દુર્ઘટનામાં જીવ ગુમાવનારા હજારો લોકોની યાદમાં મનાવાય છે.
૨જી ડિસેમ્બરના રોજ (National Pollution Control Day) મનાવવામાં આવે છે, જે ૧૯૮૪માં ભોપાલ ગેસ દુર્ઘટનાના મૃતકોને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા અને પ્રદૂષણના ગંભીર પરિણામો વિશે જાગૃતિ લાવવા માટે છે. આ દિવસ હવા, પાણી અને જમીન પ્રદૂષણના જોખમોને પ્રકાશિત કરે છે અને આવા ઔદ્યોગિક દુર્ઘટનાઓને રોકવા માટે નિવારક પગલાં લેવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે.
- ભોપાલ ગેસ દુર્ઘટના: ૧૯૮૪ની ભોપાલ ગેસ દુર્ઘટના, જે યુનિયન કાર્બાઈડ પ્લાન્ટમાં થયેલ મિથાઈલ આઈસોસાયનેટ (MIC) ગેસ લીકેજને કારણે થઈ હતી, તે વિશ્વની સૌથી મોટી ઔદ્યોગિક આપત્તિઓમાંની એક હતી.
- જાગૃતિ અને પ્રતિબંધ: આ દિવસનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પ્રદૂષણ નિયંત્રણના મહત્વ પર ભાર મૂકવાનો છે અને ભવિષ્યમાં આવી દુર્ઘટનાઓને રોકવા માટે કડક નિયમો અને સલામતી પગલાં લેવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવાનો છે.
- વૈશ્વિક અસર: પ્રદૂષણ માનવ સ્વાસ્થ્ય અને પર્યાવરણ માટે ગંભીર ખતરો છે; માત્ર હવા પ્રદૂષણને કારણે દર વર્ષે લગભગ ૭૦ લાખ લોકો મૃત્યુ પામે છે.
- સામૂહિક જવાબદારી: પ્રદૂષણ ઘટાડવું એ સરકાર અને નાગરિકો બંનેની સામૂહિક જવાબદારી છે.
- ઉકેલો: પ્રદૂષણને નિયંત્રિત કરવા અને પર્યાવરણનું રક્ષણ કરવા માટે સહયોગી પ્રયાસો અને નવીન વ્યૂહરચનાઓ આવશ્યક છે.
ઇતિહાસ: 2 અને 3 ડિસેમ્બર, 1984ની રાત્રે, ભોપાલની યુનિયન કાર્બાઇડ ઇન્ડિયા લિમિટેડ (UCIL) જંતુનાશક દવા બનાવતી ફેક્ટરીમાંથી મિથાઈલ આઇસોસાયનેટ (MIC) નામનો અત્યંત ઝેરી ગેસ લીક થયો હતો. આ દુર્ઘટનામાં હજારો લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા.
- સરકારી પ્રયાસો: આ ઘટનાને પગલે, ભારત સરકારે પર્યાવરણ (સુરક્ષા) અધિનિયમ, 1986 જેવા કાયદાઓ ઘડ્યા હતા. ભારતમાં પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માટેની મુખ્ય સંસ્થા Central Pollution Control Board (CPCB) છે, જે 1974માં સ્થપાઈ હતી.
- ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (GPCB): ગુજરાતમાં પર્યાવરણની સુરક્ષા અને જળ પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માટે ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ 1974 માં જળ (નિવારણ અને નિયંત્રણ) અધિનિયમ,1974 અનુસાર બનાવવામાં આવ્યું હતું.
રાષ્ટ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ દિવસ
02nd December
ભારતમાં દર વર્ષે રાષ્ટ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ દિવસ (National Pollution Control Day) મનાવવામાં આવે છે. આ દિવસ 1984 માં ભોપાલમાં થયેલી ભયાનક ગેસ દુર્ઘટનામાં જીવ ગુમાવનારા હજારો લોકોની યાદમાં મનાવાય છે.
૨જી ડિસેમ્બરના રોજ (National Pollution Control Day) મનાવવામાં આવે છે, જે ૧૯૮૪માં ભોપાલ ગેસ દુર્ઘટનાના મૃતકોને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા અને પ્રદૂષણના ગંભીર પરિણામો વિશે જાગૃતિ લાવવા માટે છે. આ દિવસ હવા, પાણી અને જમીન પ્રદૂષણના જોખમોને પ્રકાશિત કરે છે અને આવા ઔદ્યોગિક દુર્ઘટનાઓને રોકવા માટે નિવારક પગલાં લેવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકે છે.
- ભોપાલ ગેસ દુર્ઘટના: ૧૯૮૪ની ભોપાલ ગેસ દુર્ઘટના, જે યુનિયન કાર્બાઈડ પ્લાન્ટમાં થયેલ મિથાઈલ આઈસોસાયનેટ (MIC) ગેસ લીકેજને કારણે થઈ હતી, તે વિશ્વની સૌથી મોટી ઔદ્યોગિક આપત્તિઓમાંની એક હતી.
- જાગૃતિ અને પ્રતિબંધ: આ દિવસનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પ્રદૂષણ નિયંત્રણના મહત્વ પર ભાર મૂકવાનો છે અને ભવિષ્યમાં આવી દુર્ઘટનાઓને રોકવા માટે કડક નિયમો અને સલામતી પગલાં લેવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકવાનો છે.
- વૈશ્વિક અસર: પ્રદૂષણ માનવ સ્વાસ્થ્ય અને પર્યાવરણ માટે ગંભીર ખતરો છે; માત્ર હવા પ્રદૂષણને કારણે દર વર્ષે લગભગ ૭૦ લાખ લોકો મૃત્યુ પામે છે.
- સામૂહિક જવાબદારી: પ્રદૂષણ ઘટાડવું એ સરકાર અને નાગરિકો બંનેની સામૂહિક જવાબદારી છે.
- ઉકેલો: પ્રદૂષણને નિયંત્રિત કરવા અને પર્યાવરણનું રક્ષણ કરવા માટે સહયોગી પ્રયાસો અને નવીન વ્યૂહરચનાઓ આવશ્યક છે.
ઇતિહાસ: 2 અને 3 ડિસેમ્બર, 1984ની રાત્રે, ભોપાલની યુનિયન કાર્બાઇડ ઇન્ડિયા લિમિટેડ (UCIL) જંતુનાશક દવા બનાવતી ફેક્ટરીમાંથી મિથાઈલ આઇસોસાયનેટ (MIC) નામનો અત્યંત ઝેરી ગેસ લીક થયો હતો. આ દુર્ઘટનામાં હજારો લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા.
- સરકારી પ્રયાસો: આ ઘટનાને પગલે, ભારત સરકારે પર્યાવરણ (સુરક્ષા) અધિનિયમ, 1986 જેવા કાયદાઓ ઘડ્યા હતા. ભારતમાં પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માટેની મુખ્ય સંસ્થા Central Pollution Control Board (CPCB) છે, જે 1974માં સ્થપાઈ હતી.
- ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (GPCB): ગુજરાતમાં પર્યાવરણની સુરક્ષા અને જળ પ્રદૂષણ નિયંત્રણ માટે ગુજરાત પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ 1974 માં જળ (નિવારણ અને નિયંત્રણ) અધિનિયમ,1974 અનુસાર બનાવવામાં આવ્યું હતું.