હોર્મુઝમાં અમેરિકન નાકાબંધી વચ્ચે પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ઈરાનને લઈને થોડા નરમ પડતા દેખાઈ રહ્યા છે. પાકિસ્તાનમાં ફરી ઈરાન સાથે બેઠક થવાના સમાચારો વચ્ચે ટ્રમ્પે પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ટ્રૂથ સોશિયલ પર મોટી જાહેરાત કરી છે. તેમણે કહ્યું કે, હું હોર્મુઝ હંમેશા માટે ખોલી રહ્યો છું. આ ચીન અને દુનિયા માટે કરી રહ્યો છું. ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું કે, "ચીન ખૂબ ખુશ છે કે હું હોર્મુઝ કાયમી ધોરણે ખોલી રહ્યો છું. હું આ તેમના માટે પણ કરી રહ્યો છું - અને વિશ્વ માટે પણ. આ પરિસ્થિતિ ફરી ક્યારેય ઊભી થશે નહીં. તેઓ ઈરાનને હથિયારો ન મોકલવા માટે સંમત થયા છે.

ઈરાને ચીનના જાસૂસી સેટેલાઇટનો ઉપયોગ કરીને મધ્ય પૂર્વમાં આવેલા અમેરિકન સૈન્ય ઠેકાણાઓની રેકી કરી હતી. આ જાસૂસીને કારણે ઈરાનને તમામ મહત્વની જાણકારી મળી ગઈ હતી અને ત્યારબાદ યુદ્ધ દરમિયાન તેને અમેરિકન ઠેકાણાઓને વીણી-વીણીને નિશાન બનાવ્યા હતા. ચીની સેટેલાઇટનો આ ઉપયોગ 2024ના છેલ્લા દિવસોમાં કરવામાં આવ્યો હતો. ફાઇનાન્શિયલ ટાઇમ્સના અહેવાલમાં આ દાવો કરવામાં આવ્યો છે. રિપોર્ટ અનુસાર, ઈરાને TEE-01B સેટેલાઇટ્સનો ઉપયોગ કર્યો હતો, જેને ચીની કંપની 'અર્થ આઈ' દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવ્યા છે.

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધને રોકવા માટે બીજા રાઉન્ડની વાતચીતની અટકળો લગાવવામાં આવી રહી છે. પાકિસ્તાન અને ઈજિપ્તના પ્રયાસોથી પ્રથમ બેઠક ઈસ્લામાબાદમાં યોજાઈ હતી, જે અનિર્ણિત રહી હતી. આ દરમિયાન ભારતમાં અમેરિકાના રાજદૂત અને ટ્રમ્પના નજીકના સર્જિયો ગોરે યુદ્ધ રોકવામાં ભારતની ભૂમિકા અંગે મોટું નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે કહ્યું છે કે મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ માટે અમેરિકા ભારતની ભાગીદારીનું સ્વાગત કરશે.

US દ્વારા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર નૌસેનિક નાકાબંધીની અસર વર્તાઈ. ઈરાનના બંદરોથી જહાજ નીકળ્યા નહિ, વેપારી જહાજો પાછા ફર્યા. છેલ્લા 24 કલાકમાં 20થી વધુ જહાજો પસાર થયા. ટ્રમ્પે ઈન્ટરવ્યૂમાં યુદ્ધ ખતમ થવાની નજીક હોવાનું કહ્યું.

ઈરાન હોર્મુઝની ખાડી ખોલવા તૈયાર છે, પણ અમેરિકા દબાણ કરે છે, જેથી મુદ્દો ગુંચવાશે. યુનાઈટેડ સ્ટેટ સેન્ટ્રલ કમાન્ડના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકા ટાર્ગેટેડ બ્લોકેજ કરશે, જે ઈરાનના જહાજોને રોકશે. હોર્મુઝની ખાડી દુનિયાનો મહત્વનો ચોક પોઈન્ટ છે, જેની પહોળાઈ માત્ર ૩૩ કિલોમીટર છે પણ જહાજો માટે માત્ર ૩ કિલોમીટર છે.

સંયુક્ત રાષ્ટ્ર વિકાસ કાર્યક્રમની ચેતવણી અનુસાર, ઇરાન યુદ્ધથી ભારતમાં ઊર્જાના ભાવ વધશે, કોલસા આધારિત વીજઉત્પાદન વધશે, મધ્ય-પૂર્વમાંથી રેમિટન્સની આવક ઘટશે. યુરિયા ઉત્પાદન માટે આયાતી ગેસ પર નિર્ભરતા ખાદ્ય સુરક્ષા પર દબાણ વધારશે અને ગરીબીમાં રહેનારા લોકોની સંખ્યા વધશે.

અમેરિકાએ ઇરાનના બંદરો પર જતાં જહાજોને અટકાવવા 10 હજાર સૈનિકો ખડક્યા છે. છતાં ચીનનું વેપારી જહાજ હોર્મુઝની ખાડી પસાર થયું. આગામી દિવસોમાં અમેરિકા-ઇરાન વચ્ચે મંત્રણા Islamabad કે જિનીવામાં યોજાઈ શકે છે, જે માટે ટ્રમ્પે તૈયારી બતાવી છે. લેબનોન અને ઇઝરાયેલ વચ્ચેની શાંતિમંત્રણાથી હીઝબુલ્લાહને કોઈ ફેર નહીં પડે અને હુમલા ચાલુ રહેશે.

PM નરેન્દ્ર મોદી અને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વચ્ચે આજે(14 એપ્રિલ) ટેલિફોનિક વાતચીત થઈ છે. આશરે 40 મિનિટ સુધી ચાલેલી આ લાંબી ચર્ચામાં બંને નેતાઓ વચ્ચે વૈશ્વિક મુદ્દાઓ અને દ્વિપક્ષીય સંબંધો પર ઊંડાણપૂર્વક મંથન કરવામાં આવ્યું હતું. PM મોદી અને ટ્રમ્પ વચ્ચે આ વાતચીત એવા સમયે થઈ છે જ્યારે ટ્રમ્પે હોર્મુઝને સંપૂર્ણ રીતે બંધ કરવાનું એલાન કર્યું છે. PM મોદીએ ટ્રમ્પ સાથે થયેલી વાતચીતની માહિતી આપતા કહ્યું કે, આ વાતચીત દરમિયાન દ્વિપક્ષીય સહયોગમાં થયેલી મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રગતિની સમીક્ષા કરાઈ. આ સિવાય બંને વચ્ચે મિડલ ઈસ્ટની સ્થિતિ પર પણ ચર્ચા થઈ.

US-Iran Tension વચ્ચે ટ્રમ્પે 'ઓપરેશન બ્લોકેડ' શરૂ કર્યું. અમેરિકી નૌકાદળના 15થી વધુ જહાજો હોર્મુઝની ખાડીમાં તૈનાત છે. F-35B જેવા ફાઈટર જેટ્સ ઈરાની ગતિવિધિઓ પર નજર રાખશે. અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડ મુજબ, USS ત્રિપોલી (LHA 7) ને હવાઈ હુમલા અને નાકાબંધી માટે અરબ સાગરમાં તૈનાત કરાયું છે.

અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધવિરામ મંત્રણા નિષ્ફળ થતા ઈરાને ભારત તરફ નજર ફેરવી. એમ્બેસેડર સૈયદ રઝા મોસીએબ મોતલાઘએ શાંતિ સ્થાપવામાં ભારતની રચનાત્મક ભૂમિકાને વખાણી. ભારતે ચીન અને રશિયા સાથે મળી વૈશ્વિક શાંતિને પ્રાથમિકતા આપી છે. અમેરિકાના યુદ્ધોન્માદને રોકવા ભારત, રશિયા, અને ચીનની ભૂમિકા અગત્યની. આ દેશોએ અમેરિકાના હુમલાને સમર્થન આપ્યું નથી.

અમેરિકન લશ્કરે સોમવારથી ઈરાનના તમામ બંદરો અને દરિયાઈ વિસ્તારોની ઘેરાબંધી શરૂ કરી છે. Trumpના દબાણ લાવવાના પગલાંથી ઓઇલના ભાવ વધ્યા અને યુદ્ધની શક્યતા વધી છે. ઈરાને ધમકી આપી છે કે ઘેરાબંધી કરી તો ખાડીમાં એકપણ બંદર સલામત નહીં રહે. મધ્યપૂર્વમાં બધા બંદરો સલામત રહેશે, નહીં તો એકપણ સુરક્ષિત નહીં રહે.

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની મંત્રણા નિષ્ફળ રહ્યા બાદ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ભારતના ધ્વજ ધરાવતા ૧૫ જહાજો ફસાયા છે, જેમાં ક્રૂડ ટેન્કર અને ગેસ જહાજોનો સમાવેશ થાય છે. આ કટોકટી વચ્ચે ઈરાને ભારતને મદદની ખાતરી આપતા જણાવ્યું છે કે તેઓ ભારતીય જહાજોને સુરક્ષિત રસ્તો આપવા તૈયાર છે. ભારતમાં ઈરાનના રાજદૂત મોહમ્મદ ફતહલીએ સકારાત્મક વાતચીતની પુષ્ટિ કરતા કહ્યું કે, વર્તમાન તણાવ છતાં ભારત સાથેના મજબૂત સંબંધોને કારણે તેઓ જહાજોની અવરજવરમાં કોઈ અવરોધ ઊભો નહીં થવા દે.

પાકિસ્તાનના ઈસ્લામાબાદમાં 21 કલાક સુધી યોજાયેલી બેઠક અનિર્ણાયક સાબિત થયા બાદ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ફરી તણાવ વધી રહ્યો હોય તેવું લાગે છે. અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આજથી (13મી એપ્રિલ) હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના નાકાબંધીની જાહેરાત કરી છે. તેમની ધમકીનો ઈરાને પણ કડક જવાબ આપ્યો છે. આ દરમિયાન ચીને પણ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અંગે મોટું નિવેદન આપતા કહ્યું કે, 'હોર્મુઝ અમારા માટે ખુલ્લુ છે. આ મામલે કોઈ દખલગીરી ના કરે.'

ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે હાલ બે અઠવાડિયાનું યુદ્ધ વિરામ ચાલી રહ્યો છે. પાકિસ્તાનમાં બંને દેશો વચ્ચે થયેલી બેઠક કોઈ પરિણામ વગર પૂરી થઈ છે. છેલ્લા 40 દિવસથી ચાલી રહેલા આ યુદ્ધમાં અમેરિકા અને ઈરાન બંનેના સૈન્ય કાફલામાં મોટું નુકસાન થયું છે. આ પરિસ્થિતિ વચ્ચે કેનેડાએ અમેરિકાને મોટો આંચકો આપ્યો છે. કેનેડાના વડાપ્રધાન માર્ક કાર્નીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હવે કેનેડા તેના સંરક્ષણ બજેટનો 70 ટકા હિસ્સો અમેરિકન કંપનીઓને નહીં મોકલે. કેનેડાએ અમેરિકા પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે આર્થિક પ્રતિબંધ જેવો નિર્ણય લીધો છે.

રાતા સમુદ્ર અને હોર્મુઝમાં જહાજો પર થઈ રહેલા હુમલાઓએ વૈશ્વિક દરિયાઈ વેપાર માટે મોટું સંકટ ઊભું કર્યું છે. ઈરાને કડક ચેતવણી આપી છે કે જો તેની સરહદો અથવા હિતોને નુકસાન પહોંચાડવામાં આવશે, તો તે આ મહત્ત્વપૂર્ણ જળમાર્ગો પર નિયંત્રણ મેળવી શકે છે. એક તરફ અમેરિકા હોર્મુઝમાં નાકાબંધી કરવા જઈ રહ્યું છે, બીજી તરફ રાતા સમુદ્રમાં પણ જહાજો પર ખતરો મંડરાઈ રહ્યો છે. રવિવારે યુનાઈટેડ કિંગડમ મેરિટાઈમ ટ્રેડ ઓપરેશન્સ (UKMTO)ના અનુસાર, યમનના અલ હુદૈદા કિનારાથી અંદાજિત 54 નોટિકલ માઈલ દૂર એક જહાજને 10-12 લોકોના હથિયારબંધ સમૂહે ઘેરી લીધું.

અમેરિકા-ઈરાન શાંતિ વાટાઘાટો નિષ્ફળ થતા, ટ્રમ્પ પ્રશાસને ઈરાની બંદરોની નાકેબંધીની જાહેરાત કરી. આના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલની કિંમતોમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો. સોમવારે Crude Oilના ભાવ 8% વધીને ફરી $100 પ્રતિ બેરલને પાર કરી ગયા, જેની અસર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પડી રહી છે.

અમેરિકા-ઈરાનની શાંતિ વાટાઘાટો નિષ્ફળ, કૂટનીતિક રસ્તા બંધ થતાં ટ્રમ્પ પ્રશાસન દ્વારા સૈન્ય દબાણ વધારવાની રણનીતિ. ટ્રમ્પે સલાહકારો સાથે ચર્ચા કરી ઈરાન પર દબાણ વધારવાની વાત કરી. અમેરિકન સૈન્ય હાઈએલર્ટ પર, ઈરાનના વ્યૂહાત્મક ઠેકાણાઓ પર હવાઈ હુમલા થઈ શકે છે.

ઈઝરાયલી સેનાએ દક્ષિણ લેબેનોનમાં ભીષણ હુમલાઓ કરીને તૈબેહ, નકૌરા અને દેર સેરિયન જેવા સરહદી ગામોને જમીનદોસ્ત કરી દીધા છે. સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ વીડિયો અને વિદેશી મીડિયા રિપોર્ટ્સ મુજબ, સેનાએ રહેણાંક મકાનોમાં વિસ્ફોટકો ગોઠવીને આખેઆખા ગામોને ધ્વસ્ત કરી દીધા છે. લેબેનોન મીડિયાએ પણ આ વિનાશની પુષ્ટિ કરી છે. સરહદ પાસે થયેલા આ મોટાપાયે વિસ્ફોટોને કારણે લેબેનોનમાં ભયાનક તબાહી સર્જાઈ છે અને માનવીય સંકટ વધુ ઘેરું બન્યું છે, જેનાથી સમગ્ર પ્રદેશમાં અફરાતફરીનો માહોલ છે.

પાકિસ્તાનમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની ૨૦ કલાક લાંબી હાઈ-લેવલ બેઠક પરમાણુ મુદ્દે નિષ્ફળ રહેતા મધ્ય પૂર્વમાં યુદ્ધનું જોખમ વધ્યું છે. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે ઈરાનની જિદ બાદ અમેરિકી નેવીને ઈરાની સમુદ્રી સીમામાં નાકાબંધી કરવાના આદેશ આપ્યા છે. તેમણે ચેતવણી આપી છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં અવરજવર કરતા જહાજો પર કડક નજર રખાશે અને ઈરાનને ગેરકાયદે ટોલ ચૂકવનાર દેશોને સુરક્ષિત રસ્તો મળશે નહીં. આ આદેશથી હોર્મુઝમાં ગમે ત્યારે ભીષણ સૈન્ય સંઘર્ષ અને વૈશ્વિક ઉર્જા સંકટ સર્જાવાની દહેશત છે.

ઇસ્લામાબાદમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની શાંતિ મંત્રણા નિષ્ફળ ગઈ. અમેરિકન પ્રતિનિધિ જેડી વેન્સે જણાવ્યું કે 21 કલાક રોકાયા બાદ પણ પરિણામ આવ્યું નથી, તેથી તેઓ પરત ફરી રહ્યા છે. પરિણામે નેતન્યાહૂએ ઈરાનનો નકશો બતાવી યુદ્ધ હજુ ખતમ થયું નથી એવી જાહેરાત કરી.

ઇસ્લામાબાદમાં US અને ઈરાનની 21 કલાકની મંત્રણા કોઈપણ સમજૂતિ વગર પૂરી થઈ. સીઝફાયર પર જોખમ! શું ફરી યુદ્ધ થશે? VP વેન્સે કહ્યું કે USએ અંતિમ પ્રસ્તાવ આપ્યો, નિર્ણય ઈરાનનો. ટ્રમ્પે કહ્યું ડીલ થાય કે નહિ, ફરક નથી પડતો. ટ્રમ્પના આક્રમક વલણથી અનિશ્ચિતતા અને તણાવ વધ્યો. મધ્ય પૂર્વમાં સ્થિતિ વણસી શકે છે.

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે શાંતિની આશાને ફટકો પડ્યો છે. 21 કલાકની બેઠક બાદ ઈરાનનું વલણ બદલાયું. તેહરાનનો હાલમાં અમેરિકા સાથે વાતચીતનો કોઈ ઇરાદો નથી. ઈરાની મીડિયાનો દાવો છે કે અમેરિકા ગંભીર નહોતું, માત્ર બહાના શોધી રહ્યું હતું. ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયે જવાબ આપ્યો.

Strait of Hormuzથી ભારત માટે સારા સમાચાર, બીજું LPG ટેન્કર ‘જગ વિક્રમ’ સુરક્ષિત પસાર થયું. શનિવારે કુલ 16 જહાજોએ માર્ગ પાર કર્યો, જે વૈશ્વિક બજાર માટે હકારાત્મક સંકેત છે. કેન્દ્રીય મંત્રી સર્બાનંદ સોનોવાલે જણાવ્યું કે ભારતીય જહાજ 'જગ વિક્રમ', જેમાં 24 ક્રૂ મેમ્બર્સ છે, તે પર્શિયન ગલ્ફ ક્ષેત્રમાંથી સફળતાપૂર્વક બહાર નીકળી ગયું.

ઇસ્લામાબાદમાં અમેરિકા અને ઈરાનની 21 કલાકની મેરેથોન Peace Talks પરિણામ વગર પૂરી થઈ. 'Red Lines' અને આકરી શરતોને કારણે સમજૂતી થઈ શકી નથી. અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સ સમજૂતી વિના અમેરિકા પરત ફરી રહ્યા છે. મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ સ્થાપવાની આશા ઠગારી નીવડી.

સત્તાભૂખ્યા પેન્ટાગોનની જીદ અને ઇઝરાયલની આડોડાઈથી દુનિયા મુશ્કેલીમાં આવી છે. અમેરિકા યુએનને કોરાણે મૂકી મનમાની કરે છે. પેન્ટાગોનનો ઈરાનના ક્રૂડ અને ગેસ પર કબજો જમાવવાનો આશય છે. અમેરિકા વૈશ્વિક સ્તરે નિયંત્રણ માટે ઈરાનના ભંડારો કબજે કરવા માંગે છે. આ ત્રણેય દેશોના અહંકારથી દુનિયાનો સોથ વળી ગયો છે અને ઊર્જા સંકટ ઉભું થયું છે.

અમેરિકા-ઇરાન યુદ્ધના કારણે વિશ્વની સ્થિતિ ખરાબ થઈ છે અને ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ વધ્યા છે. શેરબજારોમાં ઘટાડો થયો છે. આ સમયે World Bankએ ચેતવણી આપી છે કે હજી સુધી તો કશું જ થયું નથી. World Bankના પ્રમુખ અજય બંગાએ આ ચેતવણી આપી છે.

પાકિસ્તાનમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે શાંતિ મંત્રણા નિષ્ફળ, 21 કલાક ચર્ચા થઈ. અમેરિકાએ અંતિમ પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો, પણ ઈરાને શરતો ન સ્વીકારતા ટીમ પરત ફરી. ઘણા મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ, પણ કોઈ સમજૂતી થઈ શકી નથી એવું અમેરિકાએ જણાવ્યું.

સત્તા ભુખ્યા Pentagonની જીદ, ઇઝરાયેલની આડોડાઈ અને અમેરિકાની મનમાનીથી દુનિયા મુશ્કેલીમાં છે. America યુએનને કોરાણે મૂકી મનમાની કરે છે. Pentagonનો આશય ઈરાનના ક્રૂડ અને ગેસ પર કબજો જમાવવાનો છે, જેથી વૈશ્વિક સ્તરે નિયંત્રણ બનાવી શકે. આ કારણે દુનિયાનો સોથ વળી ગયો છે, અને ઊર્જા સંકટ વધી રહ્યું છે.

AMERICA અને ઇરાન વચ્ચે શાંતિ માટે ઉગ્ર ચર્ચા થઈ રહી છે, જેના બે રાઉન્ડ પૂરા થયા. ઇઝરાયેલના લેબનોનમાં હીઝબુલ્લાહ પર 24 કલાકમાં 200થી વધુ હુમલા થયા અને 20 લોકોના મોત થયા. હોર્મુઝની ખાડી ખોલવા ગયેલા અમેરિકાના યુદ્ધજહાજ ઇરાને આપેલી ધમકી બાદ પરત ફર્યા. ત્રીજો રાઉન્ડ આવતીકાલે યોજાશે તેમ માનવામાં આવે છે.

પાકિસ્તાનના ઈસ્લામાબાદમાં ચાલી રહેલી બેઠક વચ્ચે વ્હાઇટ હાઉસે તે અહેવાલોને સત્તાવાર રીતે નકારી કાઢ્યા છે જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે અમેરિકા ઈરાનની અટકેલી અસ્કયામતો અથવા ફંડને મુક્ત કરવા જઈ રહ્યું છે. વ્હાઇટ હાઉસના પ્રવક્તાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઈરાન પરના પ્રતિબંધોમાં કોઈ પણ પ્રકારની છૂટછાટ આપવાની કે તેની સંપત્તિને મુક્ત કરવાની અત્યારે કોઈ યોજના નથી.